ahn kleur 1 veluwezoom west
bron: AHN

Vanaf de achterkant van het station Arnhem loop ik park Sonsbeek in, aangelegd in het dal van de Sint-Jansbeek, (in de Arnhemse uitspraak verbasterd tot Sonsbeek, laat ik hem Jansbeek noemen, maar Sjansbeek zou een leukere naam zijn en meer recht doen aan de Arnhemse uitspraak) de beek waar Arnhem aan is gebouwd. Want denk niet dat Arnhem aan de Rijn ligt: veel te gevaarlijk en lastig om je kleren in te wassen en drinkwater uit te tappen. Nee, Arnhem is gesticht aan een rustig beekje. Deze beek is in het centrum van de stad weer opengelegd en loopt nu prachtig door de stad. Nou ik ga hem zeker eens lopen van het begin tot het eind, beeklopen, leuk!

Sonsbeek is een prachtig landschapspark op de steile hellingen langs deze beek. Je kunt twee watermolens bezoeken, en op de plaats van een derde molen is een hoge waterval gemaakt waar je achterlangs kunt lopen. T is allemaal nep, maar dat was de hele landschapsstijl uiteraard. Een voorloper van De Efteling. Maar het is zeker goed gelukt en dit hele gebied is een heerlijk zondagsuitje voor Arnhemmers. Super bijzonder is de zwanenbrug.

De Jansbeek watert de stuwwal van de Veluwezoom af richting de Rijn. Het is een korte beek, die even ten noorden van de Schelmseweg ontspringt. Alle beken die de Veluwezoom afwateren aan deze kant zijn kort, ook de Oosterbeekse beken en de beken bij Velp en Rheden zoals bij de Posbank. De toppen van de stuwwal liggen immers vlakbij de Rijn en de IJssel waar het ijs lag. De andere kant, zoals het Rozendaalse Veld en het gebied van vliegveld Terlet watert af op de Heelsumse Beek.

De stuwwal is gevormd in de voorlaatste ijstijd, het Saalien. Gigantische gletsjers zakten in de zachte ondergrond en persten de grond naar voren en opzij. Zoals je zelf prima na kunt doen op het strand: duw met je voet stevig in nat zand en je ziet de stuwwal ontstaan. Stuwwallen zijn typisch voor midden Nederland. Elders liggen ook wel stuwwallen, maar niet zo groots als dit complex.

Landgoed Sonsbeek loopt onmerkbaar over in landgoed Zijpendaal en De Gulden Bodem. In dit park staan heel wat prachtige monumentale bomen: bijvoorbeeld een schitterende groep rode beuken en net aan de overkant van de Zijpendaalse weg een paar knoestige oeroude tamme kastanjes.

Ik steek de Schelmseweg over richting de Mentenberg. Dit is het hoogste punt van de wandeling: ik steek de stuwwal over via een pas tussen de Mentenberg en de Bakenberg. Deze pas is de waterscheiding tussen het stroomgebied van de Jansbeek en het stroomgebied van de Heelsumse Beek. De Heelsumse Beek heeft een heel groot stroomgebied dat de hele zuidelijke Veluwe afwatert. Ooit geweten? De Heelsumse Beek is vooral bekend van de Wodanseiken bij Wolfheze, maar het is een heel interessante beek ook zonder die eiken.

Ik kom nu op de Sandr van Schaarsbergen. Het laaggelegen gebied wordt ingesloten door liefst vier stuwwallen en is opgevuld met puin dat het smeltwater meenam. Een ander woord is spoelzandwaaier. Mooi woord, wel lang. Sandr dus. Of puinwaaier.

Door de bossen van de Mentenberg  loop ik via het Laag Erf richting het landgoed van De Warnsborn. Hier ook van die typische landgoedwatertjes: bruggetje, beekje, watervalletje, meertje. Deze watertjes stromen inderdaad af naar het noordwesten, van Arnhem weg dus, en behoren dus echt tot het uitgestrekte stroomgebied van de Heelsumse Beek.

Ik loop over enkele heidevelden, langs een meertje en vervolg mijn weg naar landgoed Vijverberg en de Boschlust. Ha, dit is echt landgoedgeknutsel. De rijkelui hielden van gekneuter en hebben een spreng met waterval, bruggetjes, gracht en vijver laten graven. En natuurlijk, volgens de mode van toen, een heuze nepkluizenaarshut. Veel is weg of stuk en de rest ligt als een archeologisch relict in het bos. Voor het huis ligt een eiland met een gracht eromheen, maar op dit eiland staat alleen een klein huisje dat toepasselijk Eilandje heet. Ziehier een oude kaart uit 1803 en veel meer informatie bij Lichtenbeek op de site van de Bekenstichting. Volgende keer eens kijken of ik hier meer van terug kan vinden.

lichtenbeek

Ik steek de Amsterdamse Weg over en kom in het landgoed Lichtenbeek.

ahn kleur 600 spreng veluwezoom west arnhem renkum
bron: AHN. De droogdalen en sprengen aan de noordkant van de stuwwal bij Arnhem. Het spoor ligt in een droogdal. Rechts de spreng van Warnsborn, westelijk daarvan de Lichtenbeek, die gebruikt is voor de knutselwerkjes in het park van de Vijverberg.

Ik loop verder langs de Johannahoeve, tussen glooiiende droge velden door en kom tenslotte bij de spoorweg. Ik volg de spoorweg tot onder de A50 en ga dan een klein tunneltje door onder het spoor, de heul van Wolfheze.

Deze is gebouwd om water uit het Papendal onder het spoor te leiden. Deze heul is in de Tweede Wereldoorlog gebruikt door de geallieerden maar dat mocht niet baten. Ik volg het spoor verder tot aan het station van Wolfheze. Daar is een fijn restaurant met heerlijk terras, prima plek om op de trein te wachten.