Ik ga de Grebbeberg beklimmen. Die is 53 m NAP. Ik zet mijn fiets onderaan de berg bij de Grebbesluis op 8 m NAP. Een klim van 45 meter dus.

Grebbesluis

IMG_20180121_111629.jpgEerst maar eens de Grebbesluis bekijken. Ik zie eigenlijk helemaal geen sluis, maar wel een overlaat, zie foto. De Grebbesluis heeft een ingewikkelde geschiedenis. Wat niet veel mensen beseffen is dat de Rijn hoger ligt dan de Gelderse Vallei. Als de Grebbedijk langs de Rijn tussen Wageningen en Rhenen overstroomt komt het water tot aan Amersfoort en stroomt daar de Eem in op weg naar het IJsselmeer.

Maar dit is niet altijd zo geweest, en door onszelf veroorzaakt door het afgraven van het veen bij Veenendaal. Daarvoor waterde de Gelderse Vallei naar twee kanten af, naar het noorden via de Eem (waarop de Barneveldse Beek en de Lunterse Beek met al hun zijbeken uitstromen) en naar het zuiden via de Kromme Eem, waarop de Kromme Beek en de Nergenase Beek uitstroomden. Door het afgraven van het veen bij Veenendaal verdween de waterscheiding, werd Veenendaal een dal, en de Gelderse Vallei een gebied met een waterprobleem. Vandaar dat de Grift is gegraven, het kanaal dat hier voor me ligt, die uitkomt in de gracht bij Amersfoort en dus naar het noorden stroomt. Deze Grebbesluis laat gemiddeld 1 kuub water per seconde van de Rijn de Grift in stromen, en daarmee wordt, echt waar, onder andere de gracht van Amersfoort gevuld.

Het Hoornwerk

IMG_20180121_111143.jpgAan weerszijden van de weg en ook aan de buitendijkse kant van de Grebbedijk ligt een indrukwekkend hoornwerk en bastions dat op de volgende vogelfoto (Google) bijzonder goed is te zien.

 

grebbeberg 3d

Grachten, bolwerken: supergaaf. Het zal gerenoveerd zijn, maar dat maakt mij niet uit: fantastisch! Bij de bushalte aan Wageningse zijde kun je op het bolwerk, en dat doe ik natuurlijk even met plezier. Want straks kan ik weliswaar vanaf de Grebbeberg dit allemaal nog veel beter zien: er geweest zijn is nog net iets anders dan eroverheen gekeken hebben.

Dit hoornwerk is de kop van de Grebbelinie, de linie die het westen van Nederland verdedigt tegen de vijand. Welke vijand eigenlijk? Er bestaan een paar leuke boekjes over de Grebbelinie, en meerdere plekken van de linie heb ik al eens bezocht. Dat kan ik iedereen aanraden: boeiende vaderlandse geschiedenis.

Vroeger dacht ik dat dit soort hoornwerken en schansen en andere oude verdedigingswerken nogal onzin waren. Als ik een vijandelijk leger zou aanvoeren, zou ik er slim langs lopen. Dacht ik. Totdat ik me realiseerde dat het hele Binnenveld natuurlijk een zompig moeras was, en de Grebbedijk de enige droge verbindingsroute tussen de Veluwe en de Utrechtse Heuvelrug. Dan wordt de Utrechtse Heuvelrug dus onbereikbaar met zo’n fort ervoor. Wow, wat kijk ik toch met een 21ste eeuw bril. Ik kijk nog eens naar bovenstaande luchtfoto en stel me de Grebbeberg voor temidden van onneembare moerassen en ik moet toegeven dat het hoornwerk precies op de juiste plek ligt.

kazematten

Het woord kazematten is voor mij nieuw. Ik ken deze dingen vanuit mijn jeugd in Twente als bunkers. Maar ik lees ergens dat het verschil eenvoudig is: bunkers zijn van de Duitsers en kazematten van de geallieerden.

In de tuin van het moderne landhuis tegenover de bushalte een kazemat. Er liggen er hier meer met name onder de Laarsenberg aan de overkant van de weg. Want ook in de Tweede Wereldoorlog was dit twee keer toneel van hevige gevechten, zowel in 1940 bij de Slag om de Grebbeberg, alsook in april en mei 1945.

stuwwal Grebbeberg

Ik loop richting de berg en zie hoe auto’s hier de helling afstuiven om lekker te scheuren in de bocht. Rechts staat een verkeersbord dat waarschuwt voor de helling van 7%.

Hier lag vroeger het dorpje Grebbe. Vandaar de naam Grebbeberg, in de tijd van het dorpje heette deze berg de Heimenberg. Het dorpje leeft voort in Grebbedijk, Grebbesluis, Grift. Na de Tweede Wereldoorlog was er van het dorpje niets meer over, behalve dan de villa tegen de helling. De brug en sluis waren ook opgeblazen. Omdat hier het populaire Hotel de Grebbe lag, met erachter De Zwitserse Vallei, zijn er veel ansichtkaarten in omloop. Het huidige vervallen hotel tegen de berg is niet het voormalige hotel overigens.

Hier de kaart uit 1930 (topotijdreis)

grebbe 1930

afgraving

Achter het vervallen hotel begint een diepe geul die ik straks van bovenaf zal bekijken en die naar ik vermoed De Zwitserse Vallei is. Ik vermoed dat dit de eeuwenoude route omhoog was voordat de asfaltweg werd gemaakt. Links van deze geul staat een modern huis op een vlak grasveld. De helling hier en iets meer naar links ook, is duidelijk een oude groeve. In de literatuur over de Grebbelinie lees ik dat hiermee het hoornwerk is gebouwd. Op de volgende reliëfkaart is het allemaal duidelijk te zien (AHN)

grebbeberg-relief

Trambaan

Ik loop het schelpenpad (Cuneralaan) op onderlangs de berg. Dit is een oude trambaan tussen Arnhem en Utrecht en nu een heerlijk fietspad. Doordat dit pad met schelpen is verhard en bovendien heerlijk beschut ligt in de zon onder de berg, groeien hier allerlei plantjes die je niet verwacht. Aan de overkant van het water de vormen van het hoornwerk en natuurgebied Blauwe Kamer. Ooh lag hier maar een leuke trekpont.

Cortenstalen trap

IMG_20180121_112432.jpgDirect na het wildrooster beklim ik de 260 treden van de grote cortenstalen trap. Vroeger lag hier een trap van bielzen, maar dit is mooi! Via de 260 treden (de treden zijn genummerd) ga je meer dan 36 meter omhoog. Nee, dat is geen Zwitserland, maar wel een flat van 12 verdiepingen. Ook bovenop de berg zijn cortenstalen elementen aangebracht, subtiel opgaand in deze historische berg.

Fenomenaal uitzicht

IMG_20180121_113045.jpgBovenaan houd ik links aan en volg de steilrand. Wat een schitterende vergezichten: het hoornwerk en de Blauwe Kamer in volle glorie, de Rijn, de Betuwe met de Waalbrug en Nijmegen met de stuwwal van Groesbeek erachter. Al snel kom ik bij een tweede cortenstalen wonder: een uitzichtplatform over de Betuwe, met Nijmegen in de verte.

Meerdere landschapsfenomenen zijn hier in hun onderlinge verband te zien: de stuwwal waar ik op sta en die van Nijmegen, de pradolina en Geldersepoort tussen de stuwwallen in, en de Valleipoort tussen de Wageningse Berg en de Grebbeberg. Wat een excursiepunt!

Ringwalburg

IMG_20180121_113558.jpgEven verder kom ik bij de ringwalburg, zie ook de eerdere reliëfkaart. In het gebouwtje aan het eind hiervan zijn duidelijke kaarten met uitleg opgespijkerd. Het is toch ongelooflijk dat we niet weten hoe oud dit is, wie dit gemaakt heeft en waarom? Men denkt dat dit een burcht is uit de Middeleeuwen in de stijl van de kastelen op de heuvels hoog boven de Rijn. Een mythische plek, juist omdat we er zo weinig van weten. Laat maar zo, waarom alles willen weten?

Maar iets weten we wel: de ringwalburg bij Duno (Heveadorp), Uddel, Elten en deze bij Rhenen hebben waarschijnlijk allemaal met elkaar te maken, zijn in dezelfde tijd gebouwd, en wel in de tijd dat Adela van Hamaland al deze gebieden in bezit had. Googelen maar.

De top

Aan de westkant van de ringwalburg is de top. Hier staat een vervallen boswachtershuis, wat opgeknapt is tot een leuke klimtoren. Daarbovenop heb je echt de berg bedwongen.

Eikenstoven

IMG_20180121_114326.jpgIk loop verder door het bos langs de steilrand. Dit vind ik zo’n mooi bos, de oudheid straalt er vanaf. Het is een oud eikenhakhoutbos. De huidige kronkelige eiken staan op veel oudere onderstammen die eeuwenlang zijn gehakt voor eek en hout. Mooi woord: spaartelgen: van de uitlopers na een snoeibeurt, liet de eigenaar er uiteindelijk maar eentje staan om uit te groeien. Veel van die eiken groeien in cirkels bij elkaar: eikenstoven die vanuit een enkele eik in het middelpunt zijn ontstaan. Een eeuwenoude hakcultuur die zoals alles ergens in de twintigste eeuw voorgoed is verlaten. Zo zonde, wat staan we toch ver van onze eigen geschiedenis af.

Ook mooi is het dal dat hier is uitgeschuurd. Het pad loopt er vlak langs. Meteen erna schijnen er vier raatakkers te liggen, op een rijtje langs de steilrand. Ik zie er niet veel van, maar ik mijmer een tijdje door en dan zie ik ze liggen: een strookje ruitjespapier met vier ruitjes van 40 bij 40 meter, omgeven door walletjes. Nou, ik heb wel mooiere gezien, maar toch leuk.

Aan sommige rijen beuken en lindes is goed te zien dat dit bos een park is geweest. Ik vermoed dat van de helling nogal wat af is geërodeerd, want de buitenste beukenrij was anders verder van de rand zijn gezet, lijkt me zo.

Aan het eind van het bos stuit ik op een hek waarachter een groeve en daarachter begint Rhenen. Ik houd het hek aan mijn linkerhand en zie even later een cortenstalen trap de groeve induiken. Wie naar het station wil lopen kan deze trap af naar de groeve beneden, beneden rechts aanhouden, even door de nieuwe woonwijk en komt zo bij het station uit.

Ik loop naar de weg en kom recht tegenover Ouwehands Dierenpark uit met daarnaast een pannenkoekenrestaurant. Na een heerlijke pannenkoek met gember loop ik het bos weer in en blijf in het deel dichtbij de weg. Hier meer onrust, geen majesteitelijke beuken maar zootje ongeregeld. Zowaar een heidepolleke, maar het is er maar eentje. Ik kom bij het gedenkmonument van het ereveld, kijk even rond, voel me nog stiller worden dan ik al was en loop door. Even verder begint de erosiegeul aan mijn linkerhand. Ik zie ook de wildbrug over de weg die dit bos met de Laarsenberg verbindt, maar daar mag ik niet over. De geul is indrukwekkend diep en steil, ik vermoed dat dit de oude weg is geweest, maar zie niet hoe wagens dan de rand opgeklommen zijn.

Ommuurde tuin

IMG_20180121_123303.jpgIk kom bij een vervallen ommuurde tuin. Dit is de moestuin van het voormalige restaurant beneden, maar het valt me tegen dat ik dat niet kan zien aan de begroeiing: geen appelboom, geen kers, geen mierik. Waarom hoog op de berg? Dan moet het vroeger een kale berg zijn geweest, want onder de beuken groeit geen sla, alleen slak.

Even verderop een grafheuvel, maar daar zijn wel betere exemplaren van te vinden. En dan de 260 treden van de cortenstalen trap weer af. Beneden nog even genieten van de warme zon in de bescherming van de berg.

Meer lezen?

 

Advertenties