Boekelo Bennekom 1656Nog een mooie kaart uit 1656 (bron Gelders Archief) die ik tegenkom op zoek naar informatie over De Born, de boerderij in Wageningen die misschien gesloopt gaat worden. Deze kaart is van mijn favoriete kartograaf, Nicolaes van Geelkercken (hoewel vele generaties Van Geelkercken blijkbaar landmeter waren, dus ik haal ze nogal eens door elkaar). Eerst maar eens orienteren. Ik zie een getekende windroos en het noorden is links. Het Dorp Bennecom ligt bovenaan, en recht daaronder een landhuis met gracht eromheen: Boekelo. Dat bestaat nog. Rechts onderaan staat “Hieragter ligt de Bourtschap den Born” geschreven in de krullerige letters van Van Geelkercken waarbij je je nogal eens vergist tussen een G, H, S, F, en D. Lastig leesbaar dus maar ik vind die getekende kerk, huisjes en boerderijtjes zo leuk, echt genieten.

Deze kaart heeft hij getekend vanwege een geschil tussen de buurtschap De Born en de eigenaar van de Boekelo, Joncker Sloot. De mensen van De Born liepen altijd over het land van de Boekelo naar Bennekom, en dat wilde Jonkheer Sloot niet. In een dikke groene lijn staat de questieuse weg ingetekend, Jonkher Sloot wil dat ze omlopen langs G en H over de Harssloose Wegh. Bij de ingang van de Boekelo staat een ‘Gesloten Heck’ ingetekend. Verder zie ik de Slootswijde, de Slootsallee, Joncker Slootsgoet: rijke man, die Jr Sloot. Aan het eind van de Slootsallee, vlak naast de kerk, weer een Heck. De  Slootsallee was ‘niet markvrij’ waarschijnlijk zijn eigen priveweg, en de dorpelingen van De Born moesten omlopen, flauw hoor. Ze mochten ook niet over de groen getekende questieuse weg, maar er helemaal omheen. Daar gaat je vrije zondag.

Ik probeer het bijschrift te lezen en kom een heel eind:

Den 17 april 1656 heb ick onderss dit kaartjen gemaeckt en dat door aanwijsinge van beijde partijen  te weten [adres] Jr Sloot ende die erffgenamen vanden Born.

A is de Bornsteegh daar mij die van Born over die affgegraven gemeent op het gesloten heck B weijsen en soo voerts voorbij Joncker Sloots huijs met eenen Elleboogh tot op het hecken C ende soo voerts door den Enck op D en E alles met groen geteijckent, ende seggen dat dit gaanlijk ende plaggenwegh is, daarbij voegende dat de Bourtsewegh vol slencken ende wattergaeten bevonden is; den dorpsweg is nu welgemaeckt maar des winters is hij onbequaem.

Joncker Sloot wijst mij vanden Born Steegh met letter A geteijckent door den Bourtwegh naar letter G en soo voerts naar H dan gelijcken door den Dorpswegh langs de kerck met letter F geteijckent en soo voerts naar letter E en H voegende daarbij seggende dat dese twee weeghen bequaem sijn om haere [affert] te doen als den Groenen wegh ook dat de Dorpswegh veel cortter bevonden is tot letter E erkent mij gut.

Nicolaes van Geelkercken lant[…] v Gelre 1656

Nou, zeker aan het eind is de tekst lastig te volgen omdat hij aan het eind er nog van alles tussen gepriegeld heeft.  Gelukkig zijn er twee exemplaren van deze kaart, want als je twee exemplaren nodig had moest je er twee tekenen. Hier en daar is de tekst op de andere kaart een beetje anders en duidelijker leesbaar, dus ik heb hier en daar die gevolgd. Dit voor lezers die nu met me meepuzzelen: zoek in het archief en vind deze schat. Op nogal wat plekken zie ik hecken dwars over de wegen: in elk geval bij alle uitvalswegen van het dorp maar ook elders waar mensen wonen. Moest je daar tol betalen aan de eigenaar of aan degene die het stuk onderhield?

Uiteraard is er nog van alles terug te vinden van dit stukje aarde. Hier Google satelliet:

Bennekom Boekelo 1656

Ik heb rondjes getekend rond de Born linksonderin, het buurtschap lag overigens een stuk verderop bij de kruising Boornsesteeg-Kielekampsteeg, het huis Boekelo en de kerk van Bennekom rechts. Het meest ben ik eigenlijk benieuwd naar de affgegraven gemeent, en ik weet dat op die plek bij Knibbelenburg wat oudere bomen staan en het wegenpatroon rare hoekjes maakt. Dat moet het zijn. Volgende keer eens kijken of ik iets kan terugvinden van het afgegravene. Er ligt daar een vijver, maar die is volgens mij nieuw maar natuurlijk niet voor de grap gegraven. Van Geelkercken heeft rond de Boekelo een gracht getekend en een watertje daarvandaan naar het westen en misschien is die vijver een andere oplossing voor het water dat toch ergens heen moet. In 1952 was nog best veel te herkennen van de kaart uit 1656, maar geen vijver.

Bennekom 1952

Het noorden is boven. Rechts Bennekom met de kerk, linksonderin de boerderij De Born. De afgegraven gemeent is het stukje straat bij ‘g’ van Knibbelenburg. Ongeveer in het midden van het kaartje ligt de Boekelo aan een oprijlaan. Daarnaast de strakke Slootsallee omzoomd met bomen.

De kaart is in het Gelders archief opgeborgen onder de titel “lijkweg van Buurtschap De Born naar de kerk van Bennekom over de grond van huis Boekelo”. Geen idee hoe ze bij die titel komen, het woord lijkweg staat niet op de kaart, wellicht in de stukken die erbij horen maar ik niet bekeken heb.

Meer over Boerderij De Born