De weg op de grens tussen Rhenen en Wageningen heet Zijdvang; althans zo heet hij van de Nude tot aan de Grift. Ik heb me vaak daarover verwonderd, want een zijvang is een dijk dwars op een rivier die het land beneden de dijk drooghoudt, zonder rekening te houden met de mensen die erboven woonden.

Maar de zijvang tussen Utrecht en Gelderland begint dus een kilometer van de Rijn en dat is op zijn minst raar. Of is het een zijvang die bij de Grift hoort, en water van de Grift afbuigt naar de kommen in de Oude Nu? Zou het? Klinkt niet logisch. Volgens mij was het doel van deze Zijdvang om Rijnwater af te buigen naar de Grift.

Op de volgende kaart uit 1664 (bron Gelders Archief) staat een sijtwangh ingetekend tussen de Rijn en de Grift, en ik denk dat daar de grens tussen Utrecht en Gelderland loopt.

1539
Je ziet rechtsbovenaan Wageningen, wat een stad. Den Rhijnstroom stroomt rechts van boven naar beneden (logisch eigenlijk). Verder zie je van boven naar beneden de NZ-lopende Dijkgraaf, Rhijnsteegh, Slagsteegh, Veensteegh, Kromme Eem en Turfgrift. Met daar diagonaal doorheen een rode lijn, een plan voor een nieuw kanaal tussen de Rijn en de Zuiderzee. Op de volgende kaart een detail met De Sijtwangh.

zijdvang detail

Je ziet Den Rhijnstroom, de Grebbesluis en de huizen Levendaal en Heimerstein. Het groene kanaal is de Grift. Een eindje verder de Haarsluis, de Kromme Eem, de Broeksluis. In het bruin de Rhijndijk, nu Grebbedijk die loopt van de Grebbesluis naar Wageningen. En dus de Sijtwangh: zo te zien een dijkje met deels een watertje erlangs dat bij de Haarsluis in de Kromme Eem stroomt.

De langs de lineaal getrokken rechte lijn is de weg De Neude – Lawickse Allee.

Hier de situatie nu, ongeveer hetzelfde gebied maar dan 90 graden gedraaid.

zijdvang nu

Je ziet links de Grebbeberg, met onderaan het hoornwerk van de Grebbelinie en de De Grebbedijk. Daar begint ook de Neude, de weg naar Wageningen. In geel-zwart de grens tussen Utrecht en Gelderland. De straatnaam staat hier niet bij, maar ten noorden van de Neude volgt de grens een weg die Zijdvang heet. Dat is overigens geen dijk meer, maar een weg langs een sloot. Daar staat een bijzonder mooie grenspaal.

Ten zuiden van de Neude loopt de grens door en buigt dan af naar het westen: deze weg heet nu Wageningse Afweg. Ten westen van de boerderij De Hoogenkamp (voorheen Het Verdriet) buigt de grens weer naar het zuiden, en loopt dwars door het natuurgebied De Blauwe Kamer tot aan de Rijn. Vroeger lag die grens een perceel oostelijker: op deze schetstekening uit 1855 is de grens een dunne donkerrode lijn en volgens mij is de brede gele lijn de inmiddels verdwenen zijvang. Ik vermoed dat deze zijvang precies aansluit op de weg Zijdvang en dat klinkt logisch: je maakt een dijk natuurlijk zo kort mogelijk als je die met schop en kruiwagen moet maken. Het zou me overigens niets verbazen als onze Sijtwangh niet zozeer een dijk was, maar een kanaaltje. Want anders is het wel heel zorgvuldig met de grond gelijkgemaakt.

281-0001

De serie over de Wageningse Zijdvang:

  1. Wat is een zijvang
  2. De Zijdvang in 1664
  3. Langs de Zijdvang

Geboeid geraakt en zin om meer te lezen over zijvangen in Nederland?

 

Advertenties