Drie beken stromen door het Renkums Beekdal: eentje in het midden op het laagste punt en aan weerszijden van het dal een molengoot: de Oliemolenbeek aan de westkant en de Molenbeek aan de oostkant. Dit is een logisch systeem, maar wel theorie. In de praktijk is het een ingewikkeld stelsel van sprengen, goten en beken. De namen van met name de middelste beek wisselen nogal eens, en ook stromen de goten en beken dan weer eens samen en vervolgens splitsen ze zich weer. Dat is logisch, want benedenstrooms van een molen hoef je niet meer op te leiden, dus als er geen molen beneden is, stroomt het water vanzelf het dal weer in. Voor een buitenstaander zijn al die namen niet te onthouden, en voor dit blog ook niet belangrijk, dus ik doe het voor het schema zo: Renkumsebeek in het midden, twee molengoten aan weerszijden. Vandaag de oost-molengoot, de Molenbeek.

Hier de legger van het Renkums Beekdal. Bij het spoor ligt de beek op 16,72 m+NAP, en bij het gemaal onderin op 7,25 m+NAP. Een hoogteverschil van 9, 47 meter (waterschapse precisie) op een lengte van ongeveer 8 km (afgerond): 1 m verval per km.

legger renkumse beek

De bovenstroomse sprengen worden beschouwd als begin van de Molenbeek en al  eerder had ik uitgezocht dat hij op oude kaarten begint in De Ginkel. Ik heb zelfs eerder al het hele beekdal van De Ginkel tot aan de Rijn afgelopen.

Vandaag wil ik de oost-molengoot, de Molenbeek, in detail bekijken waarbij ik met name let op de waterwerkjes. De goot begint waar de spreng het beekdal in komt en de molengoten worden opgeleid aan weerszijden van het beekdal. Eigenlijk hoort de bovenstroomse gegraven spreng er ook bij, want je graaft een spreng niet zomaar, dus elke spreng is een Molenbeek. Maar het water in de spreng stroomt wel door het diepste deel van het dal naar beneden, dus als de mens nu zou stoppen met waterknutselen zou dat vanaf nu wel de natuurlijke beekloop zijn.

Ok, de Molenbeek wordt opgeleid vanaf het weitje ongeveer ter hoogte van het Nivonhuis de Bosbeek, vlak onder het bielzen bruggetje dat voor de meeste wandelaars het keerpunt van de wandeling door het dal is. Ik begin daar, zie eerste foto.

foto Renkums Beekdal
Het begin van het Renkums Beekdal: aan weerszijden van het dal een molengoot en een zompig dal. foto: Mathilde

Ik loop langs de beek en ben blij verrast door een waterkruising, waar een spreng onder de Molenbeek wordt geleid en de Oliemolenbeek voedt. Onmogelijk om goed op een foto te zetten. De goot ligt vlakbij de bosrand bovenaan op de foto. De duiker van de spreng zie je linksonderin.

foto Waterkruising Renkumse Molenbeek
Waterkruising: de Molenbeek loopt hoog langs het gras, de tweede Quadenoordse spreng wordt er met een duiker onderdoor geleid. foto: Mathilde

En even verder nog eentje. De spreng komt uit de duiker onderin de foto tevoorschijn, de molengoot stroomt achter het linker paaltje net achter het groen.

foto Waterkruising Renkumse Molenbeek

Indrukwekkend toch? Of ben ik nou de enige die dit leuk vindt?

Vanaf dit punt stroomt de molengoot door privégebied, helaas, en ik loop verder aan de westkant van het dal. Vlakbij Quadenoord steek ik het dal weer over. Hier liggen drie mooie bruggetjes naast elkaar: molengoot, beek, molengoot. Ideaal voor een excursie, want hier komen theorie en praktijk samen.

watermolen tekening
tekening: Mathilde, 2019

De boerderij die vooral bekend staat om de zeepstenen beelden, is de voormalige Quadenoordse Molen. Naast de schuur de waterval en molenbak. Het zou leuk zijn als hier weer een waterrad onder werd geplaatst. Waarom niet?

foto Quadenoordse molen Renkums Beekdal
Quadenoordse Molen. foto: Mathilde

Na de molen loop ik verder naar een grote vijver of klein meertje. Dit is blijkbaar geen wijer want hier heeft nooit een molen gestaan. In dit bos liggen meerdere goten naast elkaar, twee watervoerend. Even later komen ze samen:

foto Molenbeek, Renkums Beekdal
Twee molengoten komen samen. Foto: Mathilde

Bij Everwijnsgoed worden de oost- en west-molengoten via grote duikers onder de Bennekomseweg doorgeleid.  Die van de Molenbeek is fijn voor beestjes die erlangs kunnen lopen onder de weg door.

foto Molenbeek Renkums Beekdal, ecoduiker
Duiker in de Molenbeek, onder de Bennekomse weg. Met loopranden voor beestjes. Foto: Mathilde

De Molenbeek loopt nu verder naar De Beken.

foto Renkumse Molenbeek bij De Beken
Links Molenbeek, rechts het begin van de beek in het beekdal. Foto: Mathilde

Bij De Beken heeft ook een molen gestaan, maar die is echt weg. Een overlaat zorgt dat de goot niet overloopt: zonodig wordt teveel aan water in het beekdal gestort.

foto Overlaat in de Renkumse Molenbeek
Molenbeek, overstort bij De Beken. foto: Mathilde

Ik volg de goot verder, wat betekent dat ik niet het dal oversteek via het prachtige vlonderpad maar verder ga langs de rand van het dal. Ik kom bij de duiker die de goot onder de Hartenseweg door leidt.

Hierna wordt het een echte rechte goot, met een opvallend groot verschil in waterhoogte met het water beneden.

foto Renkumse Molenbeek bij Grunsfoort
Molenbeek links en lage beekloop rechts. foto: Mathilde

Een heel eind kan ik de goot volgen, langs de ijsbaan en nog verder. In het veld onder me een hele rij evenwijdige slootjes tussen de molengoot en de beek in het dal, en ik vermoed een vloeiweidesysteem.

Vlakbij de Bokkedijk belemmeren een paar huizen mij op mijn tocht langs de goot, maar ik pik hem weer op na de huizen. Ik raak wel in verwarring, want hier liggen meer sloten, er is een afgesloten sluis die wat mij betreft de verkeerde kant op staat (en dat zal wel niet, dus ik begrijp dit punt echt nog niet), er stroomt een beek in het dal, maar mijn Molenbeek verdwijnt in een duiker onder de Bokkedijk.

foto Renkumse Molenbeek, duiker onder Rijksweg
De Molenbeek verdwijnt in duiker onder de Rijksweg. foto: Mathilde

En nu? Ik ben hem kwijt , ook aan de zuidkant van de Bokkedijk zie ik niets. Ik vermoed dat de beek naar Parenco is gevlucht en dat klinkt best logisch want die papierfabriek is natuurlijk ook begonnen als een watermolen, daarom die opgeleide goot, hehe. Maar dan, kassa! ik vind hem weer! Naast het klinkerweggetje Aan de Rijn zie ik na honderd meter een duiker, en daar komt hij weer als prachtige beek tevoorschijn. Ik ben gelukkig.

foto Renkumse Molenbeek bij Aan de Rijn
Molenbeek komt duiker weer uit bij Aan de Rijn. foto Mathilde

Even later buigt hij af, gaat via een duiker het klinkerweggetje onderdoor en loopt de uiterwaard in.

foto Renkumse Molenbeek
hoge waterstand in Molenbeek, uiterwaard. foto: Mathilde

Daar staat het water raar hoog. Ik vermoed dat er een verstopping zit en loop langs de beek verder. De verstopping is er, maar ziet er wel bedoeld uit.

foto Renkumse Molenbeek, zelfgemaakte stuw
zelfgemaakte stuw in de Molenbeek, uiterwaard. foto: Mathilde

Blijkbaar is het plan om dit deel zich wat natuurlijker te laten ontwikkelen. Leuk hoor, eendjes, plantjes en ik genieten. Hier komt ook de Renkumsebeek (ik weet het, die heet zo niet) erbij. Gezamenlijk stromen ze verder en tenslotte monden ze samen uit in de Rijn.

foto Renkumse Molenbeek in Rijn
Monding van de Molenbeek en Renkumse beek in de Rijn. foto: Mathilde

 

meer lezen?