Het Binnenveld ten oosten van de Grift en ten zuiden van de Maanderdijk is het polderdistrict van Wageningen en Bennekom. De achtste polder onder Wageningen is een exclave: de driehoek bij Rustenburg.
Wageningen en Bennekom samen bezitten in totaal 23 polders. Nu is dit wel allemaal verleden tijd: ik moet nog uitzoeken wanneer de polders zijn afgeschaft. En overigens ook wanneer ze zijn ingepolderd.

De acht Nudepolders

Deze liggen ten zuiden van het Nieuwe Kanaal. Ze hebben prachtige namen naar de boerderijen die erin liggen.

  1. de Hoeveslagen
  2. de Pasmaten
  3. de Ungels
  4. de Heymaten
  5. de Haar
  6. de Ossekampen
  7. met 8. samen de Nieuwlanden.

Dit gebied heet Oude Nu en watert af via de Zijdvang op de Grift. Hier vertel ik meer over de Zijdvang.

De acht middelste polders

Zeven hiervan liggen in het Binnenveld van Wageningen.

  1. de Veenkampen tussen de Grift en de Veensteeg
  2. het Slag tussen de Veensteeg en de Slagsteeg
  3. de Voorburgten en de Oorden tussen de Slagsteeg en de Rijnsteeg
  4. de Haverlanden en de Maten: tussen de Rijnsteeg en de Dijkgraaf
  5. de Bornse Weilanden  en de Hoeven tussen de DijkGraaf en BornseSteeg
  6. is het gebied  tuschen de BornseSteeg en de LaageSteeg (nu Mansholtlaan). Nu is dit de Campus en het gebied daar ten noorden van tot aan de grens van Wageningen.
  7. de Bovenbuurtse Weilanden: tussen de LaageSteeg (Mansholtlaan dus) en de Buurtse Weg. Dit is nu Born-Oost en het gebied daar ten noorden van aan de oostkant van de Mansholtlaan.

De achtste, die van Rustenburg, is een buitenbeentje : ‘De Agtste Polder genoemd Oud-Wageningen; leggende voor de Bergpoort, beslooten tuschen de Rencumse Weg, den Dijk en de Stads Gragt.’ De Rencumste Weg is Onderlangs, en daar hoort de huidige Veerstraat bij. Het gaat dus om het driehoekje tussen de Dijk, het Spijk en de Veerstraat.

De zeven noordelijke polders

De 1e t/m 7e polder van Bennekom sluiten aan op 1 t/m 7 van Wageningen; de stegen heten ook hetzelfde. Daarom weet je daar ook nooit of je de gemeentegrens al gepasseerd bent: de polders lopen door. De eerste polder is de Bennekomse Meent die in gemeenschappelijk gebruik was door Wageningers en Bennekommers, wat nog wel eens een ruzie opleverde, maar die watert in zijn eentje af op De Grift, zonder sluis en is dus eigenlijk buitendijks gebied. Over de zesde polder onder Bennekom heb ik eerder geschreven.

Benedendijkgraafse en bovendijkgraafse polders

Het is handiger om de polders te splitsen in een oostelijke en een westelijke helft, en de gemeentegrens te laten voor wat het is. De scheiding is de Dijkgraaf: die stroomt vanaf de Maanderdijk naar het zuiden naar de stadsgracht van Wageningen. De stadsgracht loost het water vervolgens via de Witte Sluis op de Rijn. Meer naar het westen stroomt de Grift naar het noorden naar het IJsselmeer. Twee parallelle weteringen in hetzelfde Binnenveld dus, waarvan de ene naar het zuiden en de ander naar het noorden stroomt.

De Bovendijkgraafse Polders

De oostelijke hogergelegen polders wateren af via de Dijkgraaf op de gracht van Wageningen en dus op de Rijn. Dit worden de Bovendijkgraafse landen genoemd; het gaat om de 5e t/m 8e polder van Wageningen, en de 5e t/m 7e polder van Bennekom. Nu is het duidelijk waarom de achtste polder, net nog een buitenbeentje, hierbij hoort: ook die watert af op de gracht en dan via de Witte Sluis op de Rijn.

De Bovendijkgraafse Polders van Wageningen staan getekend op deze leggerkaart (ook de achtste, zie rechtsboven in de hoek), en die heb ik besproken bij De polders van Wageningen in 1753

Bovendijkgraafse polders Wageningen 1752

De Benedendijkgraafse Polders

De Benedendijkgraafse landen liggen lager en wateren af op de Grift en dus op het IJselmeer. Het gaat om de Nudepolders, de 1e t/m 4e polder van Wageningen, die samen het Wageningse Broek heten, en de 1e t/m 4e polder onder Bennekom. De Nudepolders wateren af op de Zijdvang die naar de Haarwal stroomt. Op dat punt lag de Haarsluis.

 

Alle andere Benedendijkgraafse landen, dus ook de Bennekomse, waterden via de Broekgraaf bij de Broeksluis af op de Kromme Eem. Dit waren de 1e t/m 4e polder van Wageningen en de 2e, 3e en 4e polder van Bennekom. De 1e polder onder Bennekom is hierbij de uitzondering: de Bennekomse Meent en die lag buitendijks en was dus ongecontroleerd.

Ik vermoed dat deze polders ouder zijn dan de Grift en dat ze oorspronkelijk op De Kromme Eem afwaterden die naar de Rijn stroomde. Door het afgraven van het veen bij Veenendaal, ging het water ineens naar het noorden stromen. Nou ja stromen, het stond voornamelijk stil want bij Veenendaal lag het dieptepunt, terwijl dat eerst juist het hoogste gebied was geweest. Dat moeten de boeren van Wageningen en Bennekom niet leuk hebben gevonden want het is vast met veel nattigheid gepaard gegaan. Uiteindelijk werd de Grift gegraven en sindsdien stroomt het water redelijk door naar het noorden.

Vandaar waarschijnlijk het lastige punt bij de Haarwal, waar nu het Nieuwe Kanaal (zonder weg erlangs, raar!) in de Grift stroomt. Hier moet heel veel geknutseld zijn om de zompzooi de baas te worden.

Langs de Bennekomse polders ligt een schuine wetering: de Wetering. Die komt naast de Eemwal uit in de Grift. Hierop wateren de polders van Doesburg af. Dit is een eigen waterdistrict, waarvan het Wageningse en Bennekomse polderdistrict was afgescheiden door dijken en wallen. Die polders lagen hoger, dus de waterstand in die wetering lag hoger dan de polders van Wageningen en Bennekom. Hee, had Ede geen polders?

De Wetering lijkt langs de Wageningse en Bennekomse Polders te lopen, maar het feit dat daarmee een deel van de eerste polder van Wageningen en de hele eerste polder van Bennekom van de rest wordt afgesneden, doet mij vermoeden dat de polders ouder zijn dan de wetering, en dat de eerste polders zijn afgesneden van de rest, wat ik laat zien in Het Binnenveld in 1635. Ik begrijp niet dat Manen, Veldhuizen en Doesburg het voor elkaar hebben gekregen dat ze dwars door de polders van Wageningen en Bennekom een wetering mochten graven. Hier ga ik me eens in verdiepen, want dit is boeiend. Het kan niet anders dat dit grote gevolgen heeft gehad voor de ontwatering van met name de Bennekomse polders, want hun water uit de polders tussen deze wetering en de Grift kon niet meer naar de Broeksluis. Ook dat zal heel wat ellende en zompigheid hebben gegeven.  Waarom niet meer naar het noorden ontwateren? Vreemd.