In de 15e eeuw lag Het Binnenveld vol polders. Wat niet was ingepolderd, was veen. De grootschalige vervening moest nog beginnen, maar lokaal groef men wel degelijk al veen voor eigen gebruik.

In het Binnenveld liggen twee polderdistricten: in het zuiden het polderdistrict van Wageningen en Bennekom en in het noordoosten de polder van Doesburg. Andere polders ben ik niet tegengekomen. Nu over de polders van Wageningen en Bennekom. Doesburg is een ander verhaal.

Het polderdistrict van Wageningen en Bennekom ligt ten oosten van de Grift en ten zuiden van de Maanderdijk. De achtste polder onder Wageningen is een exclave, namelijk de driehoek bij Rustenburg. Het hele polderdistrict omvat 23 polders; op deze kaart heb ik ze ingetekend:

binnenveld kaart 20
De Polders van Wageningen en Bennekom. Mathilde, 2018. rood: poldergrenzen. blauw: de Dijkgraaf en stadsgracht. paars: de Maanderdijk en de Eemwal waarlangs de wetering vanuit Doesburg liep.

 

De Nudepolders

De Nudepolders, ten zuiden van het Nieuwe Kanaal, zijn het oudst en plaats ik in de 14e eeuw. Ze hebben prachtige namen naar de boerderijen die erin liggen.

  1. de Hoeveslagen
  2. de Pasmaten
  3. de Ungels
  4. de Heymaten
  5. de Haar
  6. de Ossekampen
  7. met 8. samen de Nieuwlanden.

 

De acht middelste polders

De acht middelste polders liggen in gemeente Wageningen. Zeven Zeven hiervan liggen in het Binnenveld, eentje in de stad bij Rustenburg.

  1. de Veenkampen tussen de Grift en de Veensteeg
  2. het Slag tussen de Veensteeg en de Slagsteeg
  3. de Voorburgten en de Oorden tussen de Slagsteeg en de Rijnsteeg
  4. de Haverlanden en de Maten: tussen de Rijnsteeg en de Dijkgraaf
  5. de Bornse Weilanden  en de Hoeven tussen de DijkGraaf en BornseSteeg
  6. is het gebied tuschen de BornseSteeg en de LaageSteeg (nu Mansholtlaan). Nu is dit de Campus en het gebied daar ten noorden van tot aan de grens van Wageningen.
  7. de Bovenbuurtse Weilanden: tussen de LaageSteeg (Mansholtlaan dus) en de Buurtse Weg. Dit is nu Born-Oost en het gebied daar ten noorden van aan de oostkant van de Mansholtlaan.

De achtste, die van Rustenburg, is een buitenbeentje: ‘De Agtste Polder genoemd Oud-Wageningen; leggende voor de Bergpoort, beslooten tuschen de Rencumse Weg, den Dijk en de Stads Gragt.’ De Rencumste Weg is Onderlangs, en daar hoort de huidige Veerstraat bij. Het gaat dus om het driehoekje tussen de Dijk, het Spijk en de Veerstraat.

De zeven noordelijke polders

De 1e t/m 7e polder van Bennekom sluiten aan op 1 t/m 7 van Wageningen; de stegen heten ook hetzelfde. Daarom weet je daar ook nooit of je de gemeentegrens al gepasseerd bent. De eerste polder is de Bennekomse Meent die in gemeenschappelijk gebruik was door Wageningers en Bennekommers, wat nog wel eens een ruzie opleverde, maar die watert in zijn eentje af op De Grift, zonder sluis en is dus eigenlijk buitendijks gebied. Over de zesde polder onder Bennekom heb ik eerder geschreven.

Benedendijkgraafse en bovendijkgraafse polders

Het is handiger om de polders te splitsen in een oostelijke en een westelijke helft, en de gemeentegrens tussen Wageningen en Bennekom te laten voor wat het is. We nemen de Dijkgraaf als scheiding: die stroomt vanaf de Maanderdijk zuidwaarts naar de stadsgracht van Wageningen. De stadsgracht loost het water vervolgens via de Witte Sluis op de Rijn. Meer naar het westen stroomt de Grift naar het noorden naar het IJsselmeer. Twee parallelle weteringen in hetzelfde Binnenveld dus, waarvan de ene naar het zuiden en de ander naar het noorden stroomt.

De Bovendijkgraafse Polders

De oostelijke hogergelegen polders wateren af via de Dijkgraaf op de gracht van Wageningen en dus op de Rijn. Dit zijn de Bovendijkgraafse landen; het gaat om de 5e t/m 8e polder van Wageningen en de 5e t/m 7e polder van Bennekom. Nu is het duidelijk waarom de achtste polder, net nog een buitenbeentje, hierbij hoort: ook die watert af op de gracht en dan via de Witte Sluis op de Rijn.

De Benedendijkgraafse Polders

De Benedendijkgraafse landen liggen lager en wateren af op de Grift en dus op het IJsselmeer. Toen die echter werden aangelegd, stroomde de Grift nog naar de Rijn, maar die tijden zijn voorbij. Het gaat om de Nudepolders, de 1e t/m 4e polder van Wageningen, die samen het Wageningse Broek heten, en de 1e t/m 4e polder onder Bennekom. De Nudepolders wateren af op de Zijdvang die naar de Haarwal stroomt. Op dat punt lag de Haarsluis. Alle andere Benedendijkgraafse polders, wateren via de Broekgraaf bij de Broeksluis (deze sluis lag aan het eind van het Nieuwe Kanaal, waar de weg langs het Kanaal ophoudt) op de Kromme Eem. Dit waren de 1e t/m 4e polder van Wageningen en de 2e, 3e en 4e polder van Bennekom. De 1e polder onder Bennekom is hierbij de uitzondering: de Bennekomse Meent en die lag buitendijks en was dus ongecontroleerd.

Deze polders grenzen aan de Kromme Eem en de Grift. Veenwater dat de polders bedreigde werd tegengehouden bij de Eemwal. Ten noorden daarlangs lag de Wetering vanuit de Doesburgse Polder. De Doesburgse Polder is een eigen waterdistrict, van het Wageningse en Bennekomse polderdistrict gescheiden door dijken en wallen. Die polders lagen hoger, dus de waterstand in die wetering lag soms hoger dan de polders van Wageningen en Bennekom. Hee, had Ede geen polders?

De Wetering lijkt langs de Wageningse en Bennekomse Polders te lopen, maar het feit dat daarmee een deel van de eerste polder van Wageningen en de hele eerste polder van Bennekom van de rest wordt afgesneden, doet mij vermoeden dat de polders ouder zijn dan de wetering, en dat de eerste polders zijn afgesneden van de rest, wat ik laat zien in Het Binnenveld in 1635. Ik begrijp niet dat Manen, Veldhuizen en Doesburg het voor elkaar hebben gekregen dat ze dwars door de polders van Wageningen en Bennekom een wetering mochten graven. Dit moet grote gevolgen hebben gehad voor de ontwatering van met name de Bennekomse polders, want hun water uit de polders tussen deze wetering en de Grift kon niet meer naar de Broeksluis. Ook dat zal heel wat ellende en zompigheid hebben gegeven.  Waarom niet meer naar het noorden ontwateren? Vreemd.

Verder naar de 16e eeuw: vervening.

Terug naar deel 1 van het verhaal van het Binnenveld