Hier een mooie kaart van de Sijsselt in 1771, gemaakt door A. van der Does. De kaart zou best nauwkeurig kunnen zijn, want in die tijd was landmeten al een specialistisch vak en het principe van de driehoeksmeting was bekend. Vol vertrouwen leg ik daarom de kaart over het huidige AHN om te bekijken wat er nog van terug te vinden in. Heel veel! Alleen maakt de spoorlijn het zuidelijke deel wat lastig te herkennen.

670
De Sijsselt in 1771 GA 0614-670

 

In het westen grenst de Sijsselt aan het gebied van de ‘Geerfden van de Buurtschap Manen’. Maanen is een verdwenen dorp, geheel opgeslokt door Ede, spoorlijn en A12. Hier en daar vind je nog herinneringen in toponiemen zoals Maanderdijk en Maandereng. Maar vroeger was Maanen heel wat.

De wildwal vormde de oostelijke grens van de buurt van Maanen, en die ligt er nog net zo in het bos. Maar dit is niet de wal die nu de grens is van het bos (dus ook van het oude defensieterrein), maar een wal oostelijker die uitkomt bij de oude spoorwegovergang.

De Sijsselt verkocht vanwege de aanleg van het spoor aan het Rijk een lange strook grond, dus het landgoed liep verder ten zuiden van het spoor. Bij de spoorwegovergang zie ik op oude kaarten een put staan. Die put moet openbaar geweest zijn, niet in het landgoed.

Ook goed herkenbaar is de kromming van de NO-rand van het landgoed: dit is nu fietspad op de grens van bos en hei. Niets veranderd sinds 1771! De rest is minder duidelijk. In het proefschrift van Oosting lees ik dat de Sijsselt na de aanleg van de spoorlijn twee kavels ten zuiden van het spoor heeft verkocht, en dat moet dat puntje zijn. Bovendien lees ik dat ze later kavels aan de oostkant, tussen het landgoed en het spoor hebben aangekocht. En daardoorheen werd nog later de A12 gelegd. Met logica, meten en lijnen volgen op de diverse kaarten kom ik (samen met Geert Nijland) tot deze grenzen en wegen. Ik houd me aanbevolen voor een beter idee.

sijss
De Sijsselt. zwart: contour. blauw: oude wegen. rood: grafheuvels, raatakkers, ijzerkuilen, put, leemkuil. AHN, bewerking Mathilde

Nou de rest van de kaart. Ik zie veel levendig getekende reeën. Niet veel bomen, want de Sijsselt was slecht bos, kaalgehakt, en bestond voornamelijk uit struiken met alleen in het noorden een plantage en een strook langs de Weg van Wageningen naar Otterlo. Die weg teken ik ‘op het beworp’ in blauw in. De andere weg is de Houwersweg van Ede naar Renkum en Dooreweerd, die ik ook ‘op het beworp’ inteken. In het noorden loopt de Maanense Weg (naar Arnhem) vlak langs de Sijsselt en daar is grote ruzie over geweest in de zestiende eeuw. Die van de Sijsselt legden hun eigen grens verder naar het noorden bij ‘een zandbultje met de struik erop’. Tja, vind dat maar eens terug.

Rond het landgoed tekent Van der Does 25 genummerde scheidsbomen. Tenslotte tekent hij in het oostelijk deel een ruitje en een rondje. Wat zouden dat zijn? Het rondje lijkt wel een vulkaan. Zou van der Does in de Eifel zijn geweest en gedacht hebben dat dit een vulkaantje was? Er ligt daar ergens een grafheuvel (rood rondje op mijn kaart). Zou het? Het ruitje blijft me duister. Stond daar een huis wat niet van De Sijsselt was? Overigens vind ik in het Gelders Archief geen enkele andere kaart van deze landmeter. Raar.

Nu de tekst: die is gemakkelijk te lezen, maar helaas niet erg informatief.

Kaarte van een stuk land genaamt de Sysselt, gelegen in den Ampt en Kerspel van Eede, toebehoorende den Hoog Geb. Heer Carel George Grave van Wassenaer Heer van Twickel etc etc etc: ’t welk bij mij ondergesz. gemeeten en gecarteerd zijnde, groot bevonden is 302 Morgen 32 Hond 23 Roeden.

A.M v Does jun.  Geadmitteerd Landmeter.

Op oude kaarten staan geen zaken zoals grafheuvels, ijzerkuilen en raatakkers. De opdrachtgever was daarin blijkbaar niet geïnteresseerd. Maar die zijn er wel in de Sijsselt, ik heb ze ingetekend op mijn kaart. Bij mijn route Van Ede naar Bennekom schrijf ik er meer over.

IMG_20190319_160231.jpg
de scherpe oostpunt van De Sijsselt. foto: Mathilde

meer lezen?

  • boeiend proefschrift met name over de grenzen en de wegen rondom het landgoed:
    de sijsselt – Wageningen UR E-depot
    door F VAN SLINGELAND, proefschrift uit 1958 van F van Slingeland (edepot.wur.nl/185887 )
  • Geert Nijland schrijft over oude wegen op de Zuid-Veluwe: over de Maanderweg langs de Sijsselt en over Houwers Weeghken