558-0011Op deze kaart van Bennekom uit 1635 (bron: Gelders Archief) staan twee gebieden. Vandaag bekijk ik het westelijke deel (links op de kaart) met daarop het Binnenveld en een andere keer zal ik me eens verdiepen in het oostelijke deel met Bennekom.

De kaart is gemaakt door Isaac en Nicolaes van Geelkercken en is er eentje uit een serie van 18 die samen zijn gebonden in een atlas. Ik vind het een mooie kaart maar van de onderlinge verhoudingen klopt helemaal niets. Dat hoefde ook niet: de kaart is gemaakt in opdracht van het St Catharina Gasthuis in Arnhem, en al hun landerijen staan er perfect op. De gebieden ertussen zijn gecomprimeerd zodat er veel percelen op een kaartblad passen, en het toch best duidelijk is waar alles ligt.

Op deze kaart zie je links de polders langs de Grift en rechts Bennekom. Tussen die twee gebieden loopt een weg die aangeeft hoe de gebieden ongeveer ten opzichte van elkaar liggen.

Ik bekijk vandaag alleen het westelijke deel. Nicolaes en Isaac tekenen de Grift, de Kromme Eem, de Eemdijk, de Maanderdijk en de eerste huizen van Veenendaal. Evenwijdig aan De Grift de Veensteeg, Slagsteeg, Rijnsteeg en de Dijkgraaf. Dit zijn vier weggetjes maar het gaat om de sloten erlangs die de polders ertussenin ontwateren naar het zuiden, waarna de Grift het water alsnog naar het noorden afvoert. De stegen beginnen aan de Maanderdijk en Eemdijk. Hiertussen liggen de 1e t/m 4e polder van Wageningen en 2e t/m 4e polder van Bennekom. De 1e polder van Bennekom ligt aan de andere kant van de Eemdijk. Ik heb eerder meer geschreven over deze polders.

De Maanderdijk beschermt de polders van Wageningen en Bennekom tegen het water uit de polders van Maanen, Velthuizen en Doesburg. Die laatste polders liggen hoger, en werden ontwaterd via de wetering naast de Eemdijk. De waterstand in deze wetering lag dus hoger dan de waterstand in de stegen. Bij de Maanderdijk tekent Geelkercken een schut: een sluis die voorkomt dat hoog water van de Grift de polders bovenstrooms instroomt.

Ik lees uit deze kaart dat de Eemdijk jonger is dan de stegen: de Eemdijk is door de polders heen gelegd en heeft een punt van de ingedijkte polders afgesneden. Die punt werd vervolgens weer een natte zompzooi, en is nu mooi natuurgebied in ontwikkeling. Op de volgende topokaart (topotijdreis) van rond 1885 zie je goed dat het verkavelingspatroon aan weerszijden van de Eemdijk doorloopt. Ik denk dat mijn vermoeden klopt. Wat je op onderstaande topokaart ook mooi ziet is hoe de zandrug het kaarsrechte patroon van de stegen doorbreekt.

binnenveld

Op het AHN verbeeld ik me dat ik de oude verlengde loop van de Veensteeg nog kan zien, maar dan kan net zo goed wensdenken zijn. Ik ben dus hopeloos op zoek naar oudere kaarten van de begintijd van de polders, maar tot nu toe noppa nada. Mocht iemand iets weten, dan houd ik me aanbevolen.

 

Advertenties