Is de Matterhorn een berg? En de Tankenberg of Amerongseberg? Een Duitser lacht om onze bergen, maar alles is relatief. Of taal, zo je wilt. Als wij het woord berg gebruiken voor een bult van 10 meter hoog, mogen we dat toch zelf weten? Zij gebruiken See voor een meertje. Er bestaat een site over het beklimmen van bergtoppen, en er staan zowaar ook een paar Nederlandse bergen in. Met hoogteverschil, hellingpercentages en de beste manier om hem te beklimmen. Een grappenmaker moet die hebben toegevoegd.

Ik lees over een manier om de bergen van de Rocky Mountains te bestuderen. Een van de  criteria is dat hoogteverschillen van minder dan 500 meter niet worden meegenomen. Te klein, teveel werk, dan blijf je bezig. Nou, dan zijn er in Nederland dus geen bergen. Toch bestaat er een leuk boek over bergwandelingen in Nederland.

Of een bult een berg is, hangt af van het landschap eromheen. In ons vlakke land mag je een heuvel die 20 meter uitsteekt boven het vlakke omringende land, best een berg noemen, vind ik, want een objectieve maat is er toch niet. Twee begrippen gebruik ik hierbij: dominantie en prominentie.

tekening landvorm
tekening: Mathilde 2018

De dominantie van een bult betekent hoe ver weg de dichtstbijzijnde hogere bult is. Te midden van andere bultjes valt jouw bultje van 20 meter niet op, maar in zijn eentje in een polder is het indrukwekkend. Een bult van 20 meter waarbij de dichtstbijzijnde hogere bult 10 km verderop ligt, verdient de respectvolle titel van ‘berg’.

De prominentie van een bult betekent hoe diep je minimaal moet afdalen van een bult om die hogere bult te bereiken. Dus hoeveel jouw bult uitsteekt boven de omgeving. In Limburg kun je best op een bult staan van 200 meter hoogte, maar eigenlijk is dat geen berg te noemen omdat de bult maar 5 meter boven de omgeving uitsteekt en dan klim je al weer verder omhoog.

Ik ga alle bergen van ijstijd-Nederland in kaart brengen. Ik doe dit aan de hand van het AHN met hoogtelijnen om de 10 meter. Mijn zelf bedachte criteria:

Een berg wordt ingesloten door minimaal 2 hoogtelijnen en ligt minimaal 10 km van een hogere top. Een heuvel wordt ingesloten door 1 hoogtelijn en ligt minimaal 10 km van een hogere top. Een berg of heuvel heeft een dubbele top als de tweede hoogtelijn onder de top om twee toppen heengaat. In het grensgebied moet er een gesloten hoogtelijn rond de top in Nederland liggen om een Nederlandse berg of heuvel te mogen heten. Anders is het een helling die in Duitsland of België verder omhoog loopt.

De criteria kloppen volgens mij wel, maar de getallen zijn arbitrair. Mijn bedoeling is dat ik een schifting maak tussen bulten, heuvels en bergen. Er moet wel wat afvallen, en er moet wel wat overblijven. Ik ben zelf benieuwd.

In deel 3 bekijk ik hoe je bergen en heuvels kunt groeperen in gebergten.