In Nederland ligt bij Garderen en Uddel een groot kameterras. Bij Het Harde ligt een strook die ook erkend is als kameterras. Maar er is nog een derde kansrijke kandidaat bij Holten, zo kansrijk dat hij inmiddels als kame-terras op de nieuwe geomorfologische kaart van Nederland staat aangegeven. Tenslotte ligt er bij Borne nog een mini-kameterrasje.

Op de geomorfologische kaart wordt de term smeltwaterterras gebruikt. Ik vind dat een onhandige term en gebruik mijn zelfbedachte term ijsmeerterras.

Ontstaan van een ijsmeerterras of kameterras of smeltwaterterras

Zo’n 130.000 jaar geleden begon het ijspakket te smelten. Dat moet nogal wat geweest zijn: smeltwater van honderden meters dikke ijskappen zocht een uitweg naar beneden, maar rond de gletsjers lagen de pasgevormde stuwwallen. Op verschillende plekken braken die door en ontstonden doorbraakdalen zoals de Darthuizer Poort. Elders ontstond tussen het smeltende ijs en de stuwwal een randmeer, het ijsmeer.

In die ijsmeren kwam uiteraard ook puinzooi terecht. Vanaf de stuwwallen die immers intussen ook begonnen te eroderen door water en wind, zoals altijd en overal: wat boven de rest uitsteekt wordt weggeschuurd. Ook vanaf de gletsjer stroomde water met puin naar beneden het meer in. De rand tussen het ijs en de stuwwal vulde zich op met een dikke laag erosiemateriaal. Uiteindelijk brak de stuwwal toch ergens door, droogde het meer op of stroomde het water naar het noorden weg toen het ijs zo ver was weggesmolten dat het water weer een uitweg vond. Als de waterstand in het meer tijdelijk zakte, kon een tweede terras onder het eerste ontstaan: het oudste terras ligt het hoogst.

Het achtergelaten erosiemateriaal bleef liggen als een in horizontale lagen opgehoogd terras tegen de stuwwal aan. Het lijkt op een rivierterras zoals ze in Limburg langs de Maas te vinden zijn. Het ijsmeerterras, kameterras of zo je wilt smeltwaterterras.

tekening kameterras

Kameterrassen in Nederland

Volgens Wikipedia zijn er 2 kameterrassen in Nederland, maar op de nieuwe geomorfologische kaart staan er dus 4. Omdat onze glaciale landvormen uit de voorlaatste ijstijd stammen en niet uit de laatste, is alles nogal onherkenbaar geworden, weggeërodeerd en bedekt door dekzand. Dat geldt ook voor het kameterras.

Bij Garderen en Uddel ligt het bekendste  voorbeeld, zie de oudroze vlakken aan de binnenzijde van de twee rode stuwwallen op de volgende geomorfologische kaart. Het is goed voor te stellen dat in de hoek tussen de twee stuwwallen smeltwater geen kant uit kon en een meer ontstond dat later naar het noorden leegliep met achterlating van terrassen op twee niveaus langs de stuwwal. Onderin de donkerpaarse doodijskuilen bij Garderen, in groen de Leuvenumse Beek.

geomorf uddel

Een soortgelijke plek is te vinden op de Sallandse heuvelrug. Ook hier een  afgesloten dal tussen twee stuwwallen, maar minder ‘netjes volgens het boekje’ dan op de Veluwe. Het gaat om de oudroze vlakken in de kom tussen de rode en bruine stuwwallen.

geomorf salland

Het derde voorbeeld is bij Het Harde op een atypische plek. Waarschijnlijk moet je dit in een groter verband zien en is deze grote kom niet meer te herkennen.

geomorf Harde

Nummer vier is het oudroze vlekje ten westen en doorlopend onder de bebouwde kom van Borne. Het is een kleintje en ook in een kom tussen twee stuwwallen. Waarschijnlijk is dit terras groter geweest, maar is het bijna-grondig opgeruimd door de Oelerbeek.

geomorf borne

Vier Nederlandse kameterrassen of smeltmeerterrassen. Wat zie je daarvan in het veld? Niets eigenlijk. Graag hoor ik het als iemand een mooie plek weet waar je kunt zien dat je op een 130.000 jaar oud terras staat.

 

 

 

Advertenties