Op de geomorfologische kaart van Nederland is het goed te zien: de Rijn knalt door een grote opening tussen twee groepen stuwwallen (oranje) heen met de Veluwe en een los plukje Montferland aan de noordzijde, en Nijmegen-Groesbeek en de Duitse voortzetting hiervan aan de zuidzijde.

nederland geomorf

Arnhem, Nijmegen en Elten liggen op de rand, en kunnen elkaar zien over het brede dal van de Waal en Rijn heen. Het levert prachtige Nederlandse vergezichten op. Waar in Europa heb je zo’n breed plat dal tussen twee heuvelgroepen?

Dit gat heet de Gelderse Poort. Het is onvoorstelbaar maar waar: de stuwwallen van Nijmegen en Arnhem zaten oorspronkelijk aan elkaar vast. In de ondergrond van de Betuwe is de loop te volgen. Het plukje van Montferland zat aan Nijmegen vast.

 

De Gelderse Poort is Nederlands allergrootste doorbraakdal. Zelfs op wereldschaal is het indrukwekkend.

stuwwal tekening 10 nederland
tekening: Mathilde, 2018

Het is ongeveer 110.000 jaar geleden ontstaan toen de Rijn door de stuwwal heenbrak. De Rijn liep tijdens de ijstijd lange tijd door de pradolina voor het ijsfront, de pijl op bijgaande kaart, maar pakte toen dat weer kon zijn oude oostelijke loop weer op achter de stuwwallen langs. Daar zag hij op weg naar het noordwesten zijn oude route geblokkeerd door de grote ijstong in de IJselvallei en de hoge stuwwallen die zonder onderbrekingen doorliepen van Zwolle tot Dusseldorf. Achter de stuwwallen en aan de noordkant ingesloten door het grote ijsveld in de IJselvallei ontstond een groot meer, de Zee van Munster in het Bekken van Munster. Op een gegeven ogenblik ging het water ergens tussen Arnhem en Nijmegen over de top van de stuwwal stromen, erodeerde de stuwwal weg en liep het meer leeg de Betuwe in.

tekening nederland stuwwal
De Gelderse Poort door de stuwwal. Mathilde, 2018

De Zee van van Munster liep in sneltreinvaart leeg toen de blokkade eenmaal was opgeruimd. Het moet een geweldig spektakel geweest zijn.

foto Rijn
De Gelderse Poort. Ik sta op de Wageningse Berg, deel van de stuwwal Ede-Wageningen. In de verte ligt de stuwwal Nijmegen- Groesbeek. foto: Mathilde, 2018

 

Advertenties