De Twentse heuvelrug loopt van Uelsen via Ootmarsum, Oldenzaal, Lonneker en Enschede tot in Duitsland, met een gat bij Rossum. Velen denken dat het een stuwwal is, maar dat is maar een deel van het verhaal. Of zijn het er twee?

ahn kleur twente

Het is een combinatie van een stuwwal en een keileemrug, maar het gat bij Rossum is niet de scheiding. De heuvels van Ootmarsum en Oldenzaal zijn deel van een grotere stuwwal met als kern Hesingen. Zo zie je hoe onhandig het is dat kaarten bij de grens ophouden. Ik noem deze stuwwal voortaan de Twentse stuwwal. De strekkingsrichting heb ik ingetekend; het ijs duwde blijkbaar vanuit het noordoosten. Het is de rand van het glaciale bekken van Nordhorn in Duitsland. Daar lag een grote ijstong en die perste deze stuwwal op. Helemaal volgens het boekje dus, en dat had ik kunnen laten zien als deze mooie gekleurde digitale kaart ook Duitsland had weergegeven. Nu stroomt door dit bekken de Dinkel vanuit het zuiden naar de Vecht. Ook dat zou mooi te zien zijn geweest op een Euregiokaart.

Dwars door de stuwwal ligt een breed doorbraakdal, een ijstongpoort die ik de Rossummerpoort zal noemen. Dit is door de ijstong zelf uitgeslepen toen het ijs verder oprukte richting Hengelo en het bekken van Hengelo uitdiepte.

Ten zuiden van de stuwwal ligt de heuvelrug van Lonneker en Enschede. Voor wie alleen op deze gekleurde AHN kijkt, lijkt die heuvelrug bij de stuwwal te horen, en wie fietsend dit gebied verkent merkt ook geen overgang: het is allemaal mooi en glooiend en kleinschalig. Het is een keileemrug, en of het een stuwwal is, is nog maar de vraag. Bij Oldenzaal lijken de twee heuvelruggen vergroeid tot een geheel en waar de grens is, is mij niet zo duidelijk. Het bobbelige aspect van de Lonnekerberg en de laagte daar ten oosten van zegt mij: ‘daar ergens’.

berg
bron: AHN, 2019

Op deze kaart zie je Twente en de Achterhoek en aangrenzende gebieden in Nederland. Lastig om het grote verband te zien zolang het AHN, de Nederlandse bodemkaart, de geologische kaart en de geomorfologische kaart ophouden bij de grens, maar als je de lijnen en kleuren door Duitsland met elkaar verbindt, is het wel duidelijk dat de Achterhoek en Twente bij elkaar horen.  Twente en de Achterhoek klimmen samen geleidelijk omhoog en zijn feitelijk een uitloper van Duitsland. (Dat zeggen ze in de Randstad al jaren.) In Twente en de Achterhoek komt Krijt en Tertiair aan het maaiveld: zandstenen, mergels en kleien die in groeves en beken ontsloten zijn. Daarbovenop ligt de Twentse stuwwal van Ootmarsum en Oldenzaal en de keileembult van Lonneker en Enschede. In de Achterhoek ligt geen stuwwal noch keileem.

Tenslotte de bergen in dit gebied: om een bult het erepredicaat van berg te geven, heb ik mijn eigen criteria opgesteld: er moeten twee gesloten hoogtelijnen rond de top zitten (op de schaal die ik hier laat zien). In de Achterhoek liggen geen bergen: verder naar het oosten loopt het immers verder omhoog. In Twente zie ik er op deze kaart drie, maar de stuwwal loopt ten noorden van Ootmarsum verder omhoog. De echte top is de Paoscheberg bij Hesingen op 89 m. Al fietsend merk je niks van de grens en de taal is ook hetzelfde.

De keileembult van Lonneker en Enschede is ook nog net een berg met als hoogste punt de Linderes. Ik zou dit geen berg noemen, maar ik houd me (voorlopig) aan mijn eigen criteria: het hoogteverschil met de pas bij de golfbaan naar de stuwwal is precies 15 meter. Aan de zuidkant stopt deze berg bij de Buurserbeek, in Duitsland is dat de Ahauser Aa.

Drie bergen dus:

  • de Paoscheberg bij Hesingen in Duitsland, top op 89 m
  • de Tankenberg bij Oldenzaal, top op 85 m
  • de Linderes bij Lonneker, top op 65 m
Advertenties