Bij de Sallandse Heuvelrug kun je het ontstaan prachtig lezen. In het veld is dat lastig, maar op een geomorfologische kaart is het een duidelijk verhaal. Hier heb ik alles wat bij de Sallandse Heuvelrug afgebakend:

geomorf salland 1

Een eilandengroep in een zee. Er zijn meer rode en bruine eilanden, maar die horen niet bij de Sallandse Heuvelrug. of misschien wel natuurlijk. Een paar eilandjes die ik heb omcirkeld horen niet bij het natuurgebied, maar geomorfologisch wel bij de heuvelrug, dus vandaag mogen ze meedoen.

Wat zien we hier?

Rode, bruine en roze eilanden in een groene zee. En een blauwe in het midden, denk die maar weg (foutje).

Ik schets de grote eenheden van de landvormen:

geomorf salland 2

Rood is stuwwal, roze is kame-terras en bruin is keileemrug. De blauwe vlek in het midden is een foutje en moet rood zijn.

Hoe is dit ontstaan?

Fase 1: rood: De stuwwal is gevormd door een ijstong. Het is waarschijnlijk een samengestelde stuwwal, waarbij de lange rug in het noordwesten is opgestuwd door de grote ijstong in de IJselvallei, en de ∪-vorm in het zuidoosten door een kleine zijtong. Dat doet er bij het wandelen niet toe.

Fase 2: bruin: de kleine ijstong groeit en breekt in het zuiden door de eigen stuwwal heen. De stuwwal wordt uitgesmeerd over een tiental kilometers tot een langgerekte drumlin.

Fase 3: roze: het ijs smelt. In de laagte tussen de stuwwallen ontstaat een meer. In het rustige water sedimenteert fijn materiaal in dunne horizontale laagjes. Er vormt zich  kame.

Fase 4: groen: in de 120.000 jaar die sindsdien zijn verstreken is heel veel weggeëerodeerd door de Berkel in het zuiden, de Regge in het oosten en de IJsel in het westen.

Geologische doorsnede

Ik heb via het DINOloket een doorsnede gemaakt van de ondergrond via de volgende lijn:

doorsnede sallandse heuvelrug - kaart

Aan het doorlopen van de grijze stuwwal onder de vlakte is duidelijk te zien dat de heuvels van Holten en van Rijssen bij elkaar horen:

doorsnede sallandse heuvelrug - doorsnede

De kleurtjes van jong naar oud:

  • Bovenop ligt geel dekzand: Boxtel, BX, uit het Weichselien
  • Daaronder ligt in het IJseldal donkerrode Kreftenheye: afzettingen van de Rijn en de IJsel
  • Daaronder ligt oranje keileem uit het Saalien, meegesleept door de ijstongen: Drente, DR
  • Ook uit het Saalien maar net iets ouder, want gevormd voordat nieuw ijs eroverheen walste, is de grijze stuwwal: Drente gestuwd DT
  • Daaronder ligt in het oosten grijsgroene Urk van ongeveer 450.000 jaar oud. Dit en alles eronder is niet belangrijk voor het Sallandse verhaal.

Lees hier over het ontstaan van Twente, Salland, Achterhoek en Liemers, een serie in 9 delen.

 

 

Advertenties