Op bijgaande uitsnedes van het AHN-grijs zie je op de stuwwal lange kronkels. Het zijn duinen maar het lijken wel vervallen dijken van niets naar nergens.

Deze duinen hebben niets met de stuwwal zelf te maken. Ze zijn pas 20.000 jaar jong en dus 100.000 jaar jonger dan de stuwwallen. Ze zijn ontstaan in de koude periode aan het eind van het Weichselien, de laatste ijstijd, toen het hier net Siberië was: een onherbergzaam winderig kaal land. De wind blies zand op tot duinen; door de eeuwige westenwind ontstonden deze merkwaardige eindeloos uitgerekte paraboolduinen.

Hier een paar mooie voorbeelden:

paraboolduinen Harde AHN grijs
Dit is tussen t Harde (linksbovenin) en Heerde. De rechte lijn links is de N309. Je ziet de stuwwal met de kenmerkende banden en je ziet een lang kronkelend duin. Het is een paraboolduin, maar lijkt helemaal niet op de standaardvorm van de halve maan. Bij een paraboolduin waait de wind het middendeel vooruit, terwijl de benen aan weerszijden achterblijven. De wind kwam hier overduidelijk uit het westen.

paraboolduinen Soeren AHN grijs

Een tweede voorbeeld is ten westen van Apeldoorn bij Soeren. Je ziet onderaan de brede A1 en het smallere spoor, en rechts Apeldoorn-west. De stuwwal is geglooid door smeltwaterdalen, ingesneden door beekdalen en daaroverheen liggen de lange paraboolduinen. Dit roept bij mij de vraag op wat er eerder was: die dalen of die duinen. Volgens de literatuur zijn de smeltwaterdalen en de duinen in dezelfde tijd ontstaan, en zijn de V-vormige beekdalen jonger. Turen levert deze volgorde op: de stuwwal is het oudst, daarin ontstonden de glooiende  smeltwaterdalen, daaroverheen vormden zich de duinen die immers de glooiingen van de smeltwaterdalen volgen, en in dat geheel sneden beekdalen zich in.

paraboolduinen Ginkel AHN grijs

Op het derde voorbeeld zie je het gebied tussen Ede (links) en Reemst, de Ginkelse Heide en omgeving. De diepe insnijding onderaan is het spoor, de A12 kronkelt daar overheen. Daarboven de kaarsrechte lijn van de Amsterdamse weg met rechts van het midden de halfronde cirkel van de schapenweide bij de schaapskooi. Bij Ede ligt op de stuwwal een mooi W-vormig duin, de Langenberg. Op de sandr van De Ginkel liggen vele kleinere duinen en daartussen laagtes die ontstaan lijken doordat de wind ze uitgeblazen heeft. Die zouden overigens van veel jongere datum kunnen zijn, uit de Middeleeuwen toen dit een kale woestijn was.

De drie uitsnedes zijn op dezelfde schaal. Het valt meteen op dat het gebied bij Heerde het ‘grofst’ is, en het gebied bij Ede het ‘fijnst’. Ik ben geneigd daar verder in te zoomen, maar wou juist de drie kaarten op dezelfde schaal tonen. Ik zelf woon In Wageningen en ken de Langenberg bij Ede goed en vind het een indrukwekkend duin. Maar het is een kleintje in vergelijking met het duin bij t Harde.

Advertenties