De stuwwal van Uelsen  is tussen Ootmarsum en Oldenzaal onderbroken door een breed dal bij Denekamp en Rossum. Dit is een bijzonder doorbraakdal dat ik met een zelfverzonnen woord een ijstongpoort noem (analoog naar smeltwaterpoort), die is ontstaan doordat het ijsveld erachter door zijn eigen stuwwal brak. Op de volgende kaart (AHN) de stuwwal met de strekkingsrichting en het dal in het midden. De strekkingsrichting wijst erop dat het grote ijsveld dat de stuwwal heeft opgedrukt in Duitsland lag in het glaciale bekken van Nordhorn. (NB: de hoogte bij Enschede heeft niets met deze stuwwal te maken maar komt zo verderop in dit verhaal weer terug).

ahn kleur twente

Op het Dinoloket maak ik een doorsnede door Twente van Ootmarsum naar De Lutte, zie het kleine kaartje rechtsonder voor de ligging van de doorsnede.

doorsnede overijssel denekamp doorbraakdal

De doorsnede vertelt het verhaal van de stuwwal en dit dal. Rechtsboven de legenda van de kleuren. Onderop ligt roze DOngen, daarop (links) een flintertje paars RUpel, wat beide niet interessant is voor het verhaal van het dal. Dan volgt bruin DT, wat een logische afkorting is voor ‘gestuwde lagen’. Het is dus inderdaad een stuwwal, en overduidelijk is dat die aanvankelijk doorliep: de stuwwal loopt door onder het dal. Vervolgens is het dal ontstaan dwars door de stuwwal heen. De bodem is bekleed met oranje DRenthe: keileem. Keileem is wat op de bodem versmeerd achterblijft als het ijs weg is. Vervolgens is het dal opgevuld met BoXtel: het dekzand van de laatste ijstijd. En dan in het midden tenslotte een snippertje groen HoLoceen: dat zal het beekdal van de Rossummerbeek zijn.

Het keileem betekent dat hier ijs heeft gelegen. Het ijs moet er doorheen zijn gegaan en heeft toen het hele bekken van Hengelo bedekt. Dat bekken is een ander verhaal.

Als ijs een stuwwal opruimt, dan breekt het er niet doorheen maar walst het eroverheen en smeert de stuwwal uit naar voren. Ter plekke van de bult blijft een drempel over. Dus in de ondergrond van dit dal zou DT en DR een drempel moeten vormen. Ik maak een nieuwe doorsnede op Dinoloket in de lengterichting van het dal.

doorsnede rossumerpoort overlangs
bron: Dinoloket

De ligging van de doorsnede zie je op het kaartje rechtsonder. Het ijs kwam van rechts uit Duitsland. Je ziet helemaal rechts de typische ronde diepe vorm van het bekken van Nordhorn aan het oranje DRenthe keileem. Bij DT stuitte het ijs op zijn eigen stuwwal, en daar is hij overheen gegaan. De stuwwal is versmeerd tot keileem en ja hoor, er ligt een 10 meter hoge drempel in de buurt van Rossum. Mijn dag is helemaal goed.

In speciale gevallen kan ijs zelfs een stuwwal wegduwen en dat is hier waarschijnlijk ook gebeurd. Daarvoor moet de ondergrond een goede glijlaag hebben zodat de wrijving tussen stuwwal en ondergrond kleiner is dan de interne wrijving. De nieuwe theorie stelt dat de stuwwal kilometers met het ijs mee vooruit is gebulldozerd en uiteindelijk terecht is gekomen bij Enschede waar het niet verder kon vanwege de oude Tertiaire hoogtes die daar al lagen. De Lonnekerberg als verplaatste stuwwal, wow, indrukwekkend verhaal.

Ik kom uit Lonneker. Zo’n klein dorp en dan zo’n mooi verhaal.