Een tunneldal is een smeltwaterdal dat is ingesneden in de ondergrond onder een ijskap. Het dal kan honderden meters diep zijn en tientallen kilometers lang.

Onder de Achterhoek ligt een tunneldal dat is ontstaan in het Saalien minstens 120.000 jaar geleden. Het is nu nog steeds een laagte in het land.  Het dal is in de laatste ijstijd opgevuld met geel BoXtel, de dekzanddeken van Oost-Nederland; op de volgende doorsnede zie je dat het oorspronkelijk zo’n 100 meter diep was.

doorsnede dal winterswijk
bron: Dinoloket

Maar dit is niet het enige tunneldal in Nederland en ook zeker niet het diepste. De andere liggen onder Friesland, Groningen, Drenthe en eentje onder Texel. Deze zijn ontstaan in het Elsterien en dus meer dan 400.000 jaar oud. Ze zijn gruwelijk diep.

tunneldal friesland doorsnede
bron: Dinoloket

De diepste ligt bij Bargum in Friesland, zie de doorsnede hierboven: het dal rijkt tot 275 meter -NAP.

Wie dit blog langer volgt, kan het waarschijnlijk inmiddels opdreunen: de glaciale bekkens in het midden van het land (ook het tunneldal in de Achterhoek) zijn opgevuld met oranje DRenthe: keileem. Maar op deze doorsnede zie je het oranje keileem bovenaan in een dun laagje liggen. Deze tunneldalen zijn opgevuld met roze PEelo. Aan de legenda rechtsboven zie je dat PEelo veel ouder is dan DRenthe. Het is uit het Elsterien, een eerdere ijstijd ongeveer 400.000 jaar geleden waarin Noord-Nederland met ijs bedekt was.

Er liggen talloze tunneldalen onder Noord-Nederland. Hier een kaartje van de diepte van die roze PEelo laag onder noord Nederland. De blauwe stukken zijn de tunneldalen en hoe donkerder blauw des te dieper het dal. Er ligt dus ook een tunneldal onder Texel. De kaart lijkt niet compleet maar dat komt omdat in Friesland veel van het roze PEelo is verdwenen. Hoewel dat ook wel raar is, want PEelo is zware klei die niet zomaar verdwijnt. Potklei.

tunneldalen nederland kaart
bron: Dinoloket

Tot slot de doorsnede door al die dalen in Noord Nederland over de lijn A – A’

tunneldalen nederland
bron: Dinoloket

Indrukwekkend toch? Als die dalen niet waren opgevuld, ja dan….. was Friesland,  Groningen en Drenthe ravijnenland geweest. En Texel een trog in plaats van een eiland.

Blijft over de vraag waarom de tunneldalen stoppen waar ze stoppen. Ik heb geen idee. Het is niet zo dat daar het water boven land kwam en verder stroomde als een beek. In de literatuur staat dat tunneldalen vaak stoppen bij eindmorenes van gletsjers. Nou, hier mooi niet dus. Om hier meer van te weten maak ik een lengtedoorsnede door het tunneldal van Texel.

tunneldal texel
bron: Dinoloket

Je ziet dat het met roze PEelo opgevulde tunneldal eenvoudigweg stopt. Niks eindmorene, niks te zien aan de lagen PeiZeWAalre, APpelscha en URk waar het dal zich heeft ingesneden. Op basis daarvan wil ik wel een hypothese wagen: meer naar het zuiden was de ondergrond minder diep bevroren dus zakte het water weg in de ondergrond. Ik vraag me ook af wat er met het spul is gebeurd dat in het tunneldal lag. Zou het water dat hebben meegenomen de ondergrond in? In de literatuur die ik ken, worden deze vragen niet gesteld en niet beantwoord.

Ik wil nog wel een hypothese wagen: ook al staat het in alle wetenschappelijke literatuur wel zo vermeld, het zijn geen tunneldalen maar vorstwiggen. Dan is het logisch dat ze ophouden waar het ijs ophield. O nee, dat is niet waar. Nou, ik houd me aanbevolen voor andere ideeën.

Tot die tijd tunneldalen dus.