De Moft in 1649
De Moft in 1649, Van Geelkercken, GA 1408-1649

Anderen schaatsen, ik wandel door het bos bij Bennekom. Met in mijn hand een deel van de grote kaart van Nicolaes van Geelkercken van de Moft uit 1649. De Moft was in beheer bij de Rekenkamer, de voorloper van Staatsbosbeheer, en dus een openbaar toegankelijk bos waar in principe, binnen strenge regels, iedereen gebruik van kon maken. Hierop zag de Bosmeester van de Veluwe toe. De bosmeester inde bijvoorbeeld pacht, thijns (vermogensbelasting) en tiend (inkomstenbelasting) op het ontginnen van grond, zetten van bijenkasten, maaien van heideplaggen en hoeden van schapen in het bos.

Nicolaes van Geelkercken had als opdracht om de grenzen van de Moft nauwkeurig vast te leggen, omdat aan de randen door particulieren stukken van het openbare bos werden afgeknabbeld, illegaal en legaal. Nicolaes schrijft in zijn toelichting:

Anno 1649 hebben wij ondersschrevenen door last vanden Edele Rekenkamer deses vorstendoms onder aenwijsinge vanden Bosmeester ‘t Sas, met de vorsters, desen lantschaps Moeff met de Geldersche lantroede gemeten, gelijck deselve met geele cluere omtrocken is. . […] Dese vorssegde metinge was seer nodigh want naer verloop des tijts soude men kunnen sustenieren dat de naest gelegen nabers, haer landerijen ofte velden daer mede vergroot hadden. Sulcke geruchten in mijnen tijt gegaen sijn. Maer hebben ‘t selve ondersoocht ende ’t selve bevonden gelijckt nu affgemeten is. […]

Bosmeester ’t Sas, daar hebben we hem.

De Bosmeester Sassenkampen

Nicolaes tekent bij Bennekom twee vierkante percelen tegen de wildgraaf aan en noemt ze samen de Bosmeijster Sassenkamp. Dit moet je lezen als Bosmeester ’t Sas zijn kamp. Tussen de twee percelen tekent hij een huis of schuur. De twee percelen zijn tot ver in de 20ste eeuw nog goed herkenbaar: het ene is wel groter dan het andere en vierkant zijn ze geen van beide. Inmiddels is ook de strook ertussen volgebouwd met villa’s en zijn de twee vierkanten niet meer te onderscheiden.

Transcriptie

Bosmeester ’s Sas ontgint deze twee kampen rond 1630. Hierover voert hij een proces tegen de inwoners van Bennekom die niet willen dat hun heidevelden geprivatiseerd worden. Toch lukt het hem. Eerst krijgt hij toestemming voor de zuidelijke kamp, daarna wil hij dat naar het noorden uitbreiden. Hiervoor krijgt hij ook toestemming, maar hij moet er ruimte tussen open houden voor de schapenboeren uit Bennekom. Vandaar dat het nu twee kampen zijn. Ik lees en transcribeer alle processtukken .

Wandelroute

Ik teken op de kaart van Nicolaes mijn wandelroute in en neem bovendien de route over op een ‘actuele’ kaart uit 1962. Op een van de mooiste dagen in de winter 2020-2021 wandel ik mijn route.

Zorg altijd dat je eigen schaduw niet op de foto staat, heb ik geleerd. Selfie in de sneeuw.

Latere ontwikkelingen

Daarna volg ik in het Gelders Archief de Bosmeester Sassenkampen na het overlijden van bosmeester Daniel ’t Zas. Ik zoek verkoopactes op, testamenten, belastingdocumenten en kom uiteindelijk uit in 1823 wanneer het kadaster wordt opgezet.

De puzzel is klaar

Het resultaat van mijn gepuzzel is een document van ruim 100 bladzijden. Mijn abonnees krijgen dat toegestuurd. Wie geen abonnee wil worden en alleen het stuk wil kopen: dat kan ook en kost 7 euro. (Als je niet per creditcard of paypal wilt betalen, kun je me ook een e-mail sturen, zie rechterkolom.)

Voor Abonnees

Abonneer je nu en ik stuur je een pdf van ruim 100 bladzijden met artikel, transcriptie, verder onderzoek en wandeling over de Bosmeester Sassenkampen.