Op het AHN ziet Geert iets onverwachts: een rij bultjes die nog het meest doen denken aan een kralenketting. Een kralenketting in het bos. Wat zou dat zijn?

AHN Arnhem kralenketting
bron: AHN

Geert en ik fietsen erheen, fanaten als wij zijn.

IMG_20190326_120711.jpg foto Arnhem
foto: Mathilde, 2019

Na lang puzzelen op de kaart opdat we wel naar de juiste bultjes kijken, zien we inderdaad duidelijk een rij zandbultjes die het pad op de foto schuin kruist. Ze zijn 2 tot 3 meter hoog, begroeid met een of meer bomen en vele hebben een holte bovenin alsof daar een boom met wortel en al is weggehaald of het duintje is uitgestoven. De richting van de rij komt overeen met een rij berken er naast, alsof hier een perceelsgrens heeft gelopen. Een natuurlijke mogelijkheid is een streepduin zoals er hier zoveel liggen, maar die liggen in een andere richting omdat de overheersende windrichting uit het Zuidwesten kwam, en dus de duinen lang uitgerekt zijn naar het Noordoosten.

We vragen diverse experts of ze een natuurlijk streepduin een logische verklaring vinden, en iedereen zegt wat wij ook vermoeden: nee, de richting is verkeerd, het moet een menselijke oorsprong hebben. Het kan een oude wal zijn met bomen erop waar de stukken zonder bomen zijn weggeblazen. Of net andersom, een rij boomgroepen en struiken waar tegen de bomen zand is blijven hangen en duintjes zijn ontstaan. Die wal of bomenrij kan een perceelsgrens of een weg zijn geweest. Misschien is het een oude schietbaan, oppert nog iemand.

4609 kaart 16
bron: Gelders Archief

Dan vind ik in het Gelders Archief een kaart van dit gebied (nr 2000-4609) uit 1620 van Nicolaes van Geelkercken met vele wegen erop. Om uit te zoeken of een weg in aanmerking komt, teken ik de herkenningspunten van die kaart zo goed mogelijk over op het AHN (de meeste bestaan nog) en daarbij ook in lichtgroen de kralenketting. Hierbij moet ik er rekening mee houden dat Nicolaes het noorden niet precies naar boven heeft getekend. Het meest opvallend is het nieuw beijgegraven land tussen de twee rode lijnen bij de Kemperbergen.

Dit is het resultaat. Met rood teken ik de menselijke plekken in van de kaart, zoals het nu nog bestaande Warnsborn en Valkenhuizen. Met groen de duinen en met blauw het Papendal, Merckendal en Middelste dal. De kralenketting teken ik met groene puntjes.

AHN Gelderland
bron: AHN, bewerking: Mathilde

Kan ik hier wat mee? Jazeker! Ten eerste valt me de vorm van de Kempenbergen en Schaarsbergen op: dat is een lang uitgerekt paraboolduin, een streepduin en Nicolaes had die vorm goed gezien. Hij tekent daar een stuk nieuw ontgonnen land bij de Kemperberg, maar dat bewaar ik voor een ander verhaal. Nicolaes tekent ook het Merckendal en het Middelste dal in, en zo kan ik de kralenketting vrij precies op zijn kaart leggen ook al tekent hij hem niet. Ik vermoed dat de bultjesrij een wal of bomenrij is geweest langs een van de wegen die Nicolaes wel intekent. Die weg heeft gelopen langs Valkenhuizen (bestaat nog) en Diethuis (later Waterberg, nu het openluchtmuseum) langs het nieuw bijgegraven land in de zuidhoek van het streepduin van de Kempenberg en Schaarsbergen. Het lijkt op de loop van de Holtwegh die liep van Arnhem naar de Pampel, de plek van het Kröller-Mullermusem in het park De Hoge Veluwe.

Dit is de eerste weg die we niet aan de hand van oude karrensporen identificeren, maar aan de hand van een kralenketting op het AHN. Wow, dit gaan we vaker doen.

Meer lezen: