Op deze hoogtekaart van Europa is Nederland lichtgroen: (klikken op het plaatje geeft een grotere afbeelding, maar als je de link volgt kun je zelf inzoomen uiteraard).

Lezers: sommigen zullen wel gemerkt hebben dat ik met een grote update van dit blog bezig ben. Ik ben alle 315 stukken aan het lezen, bijwerken, weggooien, splitsen, samenvoegen, schrappen. Ik heb mezelf hiervoor de hele maand november gegeven. Dus een trouwe lezer zal deze maand regelmatig stukken tegenkomen die je in een andere versie al eerder hebt gezien. Zoals dit stuk. Het kan zijn dat sommige reacties niet meer passend zijn; die verwijder ik een voor een.

Inzoomen op het stuwwallengebied in Nederland levert geen details. Dat komt omdat de hoogteverschillen niet relatief zijn maar statisch. Op ons AHN heb je de mogelijkheid om de hoe je ook inzoomt, de hoogtes bruin en de laagtes blauw te maken. Dat is superinformatief. Hier een wereldkaart waar datzelfde mee kan.

hoogtekaart Europa

Deze kaart maakt me wel bescheiden: wat zit ik toch te kneuteren op de vierkante meter met hoogteverschillen van enkele meters die ik dan ook nog wil verklaren.

Laagvlakte van NW Europa

Toch levert dit beeld wel iets op. Behalve inzoomen op details is uitzoomen om het grote verband te zien namelijk ook nuttig.

Het is duidelijk dat Nederland onderdeel is van een laagvlakte (die geleidelijk onherroepelijk in zee verdwijnt) die zich uitstrekt van Vlaanderen tot in Denemarken. Dat we niet de enigen zijn met polders. Dat Bremen en Hamburg net zo laag liggen als Utrecht. Dat de Waddenzee doorloopt tot in Denemarken. Dat we niet uniek zijn. Dat uitzoomen net zo nuttig is als inzoomen.

Het Kanaal

Duidelijk is te zien dat Engeland en Frankrijk geologisch aan elkaar zitten. Het Kanaal is ontstaan doordat grote rivieren zoals de Rijn en de Thames en de grote gletsjers in de grote ijstijden hun water loosden op de Noordzee die in het noorden geen uitgang had (ijs, ijs, ijs). Bij het Kanaal is de zwakste plek toen doorgebroken. Dat moet een gigantische waterval zijn geweest waar Neanderthalers vast naar gekeken hebben. De prachtige loodsteile kalkrotsen aan weerszijden hiervan laten zien met hoeveel geweld dit gebeurd moet zijn. Overigens gaat het proces van afkalven nog steeds door; het Kanaal wordt steeds breder.

De Noordzee is ten tijde van de laatste ijstijd drooggevallen; dus toen kon je van Nederland naar Engeland lopen. Maar dat heeft hier niets mee te maken: de krijtrotsen staken toen hoog boven de drooggevallen Noordzee uit, en het zuidelijke deel bij het Nauw van Calais was niet droog.

Rehburger IJsrand

Nu naar de stuwwallen.

Onze prachtige Veluwe stelt in hoogte niks voor dus, net zomin als de stuwwal bij Ootmarsum en Oldenzaal. Het zijn kleine bultjes op een lange rij (de Rehburger IJsrand) en die bestuderen we hier tot op de meter. Dat is wel echt de bijdrage van Nederlandse landschapskundigen aan de Europese wetenschap: inzoomen op het detail.

[eerste versie april 2019, bijgewerkt november 2021]