Deel 2 over deze prachtige kaart van Thomas Witteroos uit 1570 van het Moftbos tussen Ede, Renkum en Wageningen. Deel 1 ging over de rand van het bos, nu het bos zelf. Wat tekent Witteroos?

kaart 15 Moftbos

Wat zeggen de kleuren? Het bos is groen, de omgeving is niet ingekleurd. Het kan best zijn dat er buiten de Moft ook bos lag, zoals in het noorden bij de Sijsselt en in het zuiden op de Wageningseberg. Aan de westkant lagen de enken van Wageningen, Bennekom, Hoekelum en Maanen. Aan de oostkant de enken van Harten en Renkum. Aan de noordoostkant de heide en struiken van De Ginckel.

Het bos is niet egaal groen. Ik weet niet of dat met opzet is. Hoe kwam Witteroos in 1570 aan waterverf? Dat maakte hij vast zelf, ik heb geen idee hoe. Maar dan is het potje leeg, en moest hij weer nieuwe verf maken, en werd het kleurtje net iets anders. Maar het kan ook zijn dat de verschillende tinten groen bewust zijn gekozen. In het zuiden (links dus) op de Wageningseberg gebruikt hij een gelig groen, en laat daar nu zandgrond liggen: hier liggen duinen op de stuwwal, en die liggen nergens anders in de Moft. In de omgeving van Dickenberg gebruikt hij donkergroen, wat zou dat betekenen? Een dichter bos, een hoger bos, loofbos of juist naaldbos, vochtig bos? Een ontoegankelijk bos vanwege de zware onderbegroeiing? Ik heb geen idee. Wel is het aan de noordkant van de Dickenberg vochtiger dan in de rest van het Moftbos, dat is nog steeds zo. Er liggen daar vijvers, na een regenbui blijft water staan bij het Moesdel, hier en daar groeit er pitrus.

Dichter bos geeft hij aan met het aantal boompjes. Duidelijk is dat aan de westrand het bos is kaalgekapt door Wageningers, Bennekommers en Maaneners. Ook aan de rand bij De Ginckel groeiden blijkbaar geen boompjes, maar dat kan aan de arme grond daar liggen.

Opvallend het aantal schutten aan de westelijke rand van het bos. Een schut is een schaapskooi, maar ik lees daar verschillende informatie over. Bij een schaapskooi denk ik aan een schuur waarin een herder zijn schaapskudde ’s nachts veilig stalt tegen wolven en dieven. Maar ik lees dat de Bosmeester van Gelre aangetroffen illegaal lopende schapen opsloot in een schut, en dan kon de eigenaar zijn schapen vrijkopen. Ik weet het niet, daar ben ik geen expert in. Als dat waar is, dan was dit vooral een probleem met Wageningers blijkbaar: 10 van de 11 schutten staan daar in de buurt.

kaart 15 Wageningen
bron: Gelders Archief 1403-0001

Rondom het bos staan scheibomen. Die geven aan wat van wie is. Is dat handig, om een bos af te bakenen met bomen? Ja hoor: het bos zelf was hakhoutbos en dat werd elke tiental jaren afgehakt. De scheibomen natuurlijk niet. Witteroos zet in elk perceel (hegge) het jaartal van de volgende beurt. Op het detailplaatje zie je twee scheibomen naast elkaar, daartussen loopt een pad.

Ik vraag me af of Witteroos ook verschillende boomsoorten tekent. Kan ik iets van naaldboom en loofboom herkennen? Ach nee, naaldbomen lenen zich niet als hakhout: die stoelen niet meer uit. Loofbomen dus, wat dan ook. De scheibomen vind ik echt wel lijken op beuken of eiken, en terecht: je plant geen berk als scheiboom. Maar dan valt me het stuk linksonder op:

kaart 15

Onmiskenbaar een wilg begroeid met klimpo. Dit is een deel uit een foto die iemand voor me van de originele kaart in het Gelders Archief heeft gemaakt. Die foto is scherper dan wat ik op mijn scherm kan zien. Boom in questie staat bij de eik of beuk, (daar had ik het in deel 1 al over gehad) en daar links onder een wilg. En dat kan goed, want die wilg staat in het natte Renkums beekdal. Kan iemand de letters onder de stam van de scheiboom lezen? Ik denk een P te herkennen.

Nog meer leuke details in het bos: Bij de Dickenberg tekent hij een waterkolk. Zowaar, die staat 80 jaar later ook op de kaart van Van Geelkercken. Hij tekent een leemkuil in hegge Die olden leemkuijl, maar helaas niets in de hegge Die leemkuijll. In de linkerboven hoek tekent hij een bultje en zet daarbij Munckenkuijl. Hmm, een bult als kuil. Verder zie ik in het bos uitsluitend boompjes. Heb ik iets gemist? Ik lees het graag. Puzzel mee!

Nou, genoeg voor vandaag. Volgende keer meer over deze wonderschone kaart. Nog genoeg te ontdekken, zoals de wegen, de plaatsen eromheen en het Renkums Beekdal.

 

Advertenties