Wat een schitterende kaart uit de 17de eeuw van de Heerlijkheid Doorwerth, gemaakt door Bernard Kempinck. De kaart is 79 * 110 cm groot en staat vol details. Ik heb me er al uren mee vermaakt en zal hem in meerdere delen bespreken. Nu over de tekst linksboven.

kaart 17 Renkum
Kempinck; bron Gelders Archief 2286-0001

Het handschrift van Kempinck is prachtig, maar ik moest wel even wennen. Maar nu lees ik het sneller dan dat van mijn moeder. Jammer genoeg staat er niet veel bijzonders in de tekst. Tussen haken […] woorden die ik niet kan lezen, of omdat daar een gat of inktvlek in het papier zit, of omdat ik gewoon nog niet zo goed ben. Ik lees graag verbeteringen, dan voeg ik ze toe.

Tip: lees de tekst hardop, dan begrijp je stukken meer. Onderaan een uitleg van sommige woorden die misschien verwarrend zijn.

  1. […] onderss* gesworen landtmether des Furstendoms Gelre ende Graefschaps Zutphen opt versueck ende aengeven vanden Here van
  2. Dorenwerdt [zc] die limiten vande heerlickheit met een roode lynie aengeteickent ende omtagen hebbe in sulcker gestalt alse mij durch sijn [Cld selvest] zijnde
  3. verseltschap* met Jan die Ruijter [zc] Sanbe Rijner ende schrijver oder Rentmeester Conrades ende enige oude huijsluijden met nhamen de Lange Peter ende sijn broeder,
  4. Jan Willemsen, Dirck Janssen, Henderick Janssen ende Frederick Willemsen opten 7e en 8e Septembers Anno 1601 aengewesen sijn werden. Aenvangende aent
  5. Rencomsche Gatt ende volgende het Middelscheit vanden bijnae verlanden hanck offe stranck tusschen des Cloosters Bouwinge voer Renckum ende den Dorenwertsen
  6. Joufferen Werth tot aende Helsummer Begcke. Ende van daer sich weindende* Noortwestwerts bijlangs die heijnenge* tussen des Cloosters voirss* bouwinge ende
  7. het nederste eijnde van het Helsummer Broeck beneden die Begcke tot aver* het averstap aenden Hellen Wegh. Ende volgende denselven oostwests aen bijlangs die
  8. heijnenge vant selve broeck tot aen Jan Jansens offen Cloosters van Rencoms hoffstede ende van daer voort tussen dieselve, ende het vourseide Helsummer Broeck
  9. enden tussen den benedensten Pampier moellenstede, (doemaels noch ongetimmert sijnde ) ende tussen Kaesen Campken herdoer tot wederom opten gemeijnen Helsummer
  10. Wegh denwelcken voort oostwests vervolgende om Wamels Enck tot wederom opten Hellen Wolffheser Wagenwech. Ende volgende denselven voort bijlanges
  11. het [veheffen] van den Dorenwertschen Koornmoulle ende die aengemaeckte Wijersche Landen tot aenden affwegh die wat beneden eertijts Stratius Rondeell
  12. is schiettende bij het voetpats vanderen dwars aver die Begcke tot voer opten Kyvith Bergh ende een [stickweghs] swaijende langes den selven weijndet sich
  13. averhoecks enden om die zuijdtsijde van heer Arnts Enck ende voortaen tussen Bouwmeisters (eertijts Henrick Herberts) aengegraven Nijen Camp ende die Swarte
  14. Colcksche Hegge herdoer voortlopende teindens denselven in die richte, naet vuijtwijsen van die darenae gegraven scheitkuijlen tussen Bouwmeester ende Dije Lant-
  15. schappe tot aende rattstaecken staende teijndens* die Swartte Colkse Hegge vande welcke rattstaecken die selve sich weijndet tot opten Hoeck van Sonnenberg
  16. Enck. Ende van daer sich straeijt opten hoeck van Gerrit Berven Enck. Ende so voortaen doer der Lantschaps Heggen affter Gerrit Berven Enck ende Oort-
  17. sproncker enck. Ende doer die Landtschaps Khoedelle teneffens voerbij de oostsijde vande Kelder, schiettende aver den Hellen Oosterbegcksen Wegh tussen
  18. die Lantschaps Boeffhegge ende die Dorenwertse Haechhegge herdoer den Bergh aff baven het verloopen Middelwertgen liggende tegens het Gatt vande
  19. A raeijende dwars aver Rhijns. Alwair die selve sich wederom keeret westelikh bijlanges het oevver ende bijlangs om den Dorenwertsen Middelwerth
  20. voorschiettende tot aver den Kraeck van den Betuschen Bandijck en die Binnen Waeije. Vuijt diewelcke dieselve voortaen westwerts is lopende
  21. om den startt van den voirss Middelwerth ende Aenschot van desen. Sich streckende voort bijlangs het oevver van den Rhijnstroom tot tegens het Rencomsche
  22. Gatt. Alwair sich dese bepalonge weder is weindende dwars aver strooms tot voor anden mont van t selve daer den aenvanck was [genhanen].
  23. [..let] aldus affgedaen opt versuck, aengeven, bericht, ende aenwijsinge als voirss ten dage ende Jaer als boven verkundt* dese bij mij onderss
  24. opten 17 Junij Anno 1600 ende sestien. Bernardt Kempinck.

Bij de schaal staat:

I gelick van den minsten puncten in dese schale beteikent 10 stappen in die lengde.

Uitleg die het lezen wat gemakkelijker maakt:

  • onderss: onderschrevene, ondergetekende;
  • verseltschap: vergezelschap, gezelschap;
  • weindende of weijndende: wendende;
  • heijnenge: vergelijk omheijning, afscheiding;
  • voirss: voorschrevene, algenoemde;
  • aver: over (Kempinck verwisselt vaak de a en de o, blijkbaar spreekt hij een dialect waarbij de a en de o op elkaar lijken);
  • teindens of teijndens: te eindens, aan het einde van
  • verkundt: verkondigd

Ja en natuurlijk zitten er woorden tussen die we niet meer zo vaak gebruiken. Maar ik verbaas me meer over de overeenkomsten dan over de verschillen: deze tekst is dus 403 jaar oud en ik kan hem gewoon lezen.

Kempinck schijnt tientallen jaren over deze kaart te hebben gedaan. Er zijn meerdere versies van deze kaart bekend, de oudste uit 1601. Er is een brief bewaard gebleven uit 1602 ‘waar hij blijft met zijn kaart’. In de tekst linksboven (die ik hier bespreek) schrijft hij dat hij deze kaart baseert op metingen uit 1601. Hij ondertekent echter met 1616.

 

 

 

 

Advertenties