Zo, ik heb de tafel vol met puzzelstukjes gegooid en wil nu uitzoeken hoeveel puzzels dit zijn en wat bij elkaar hoort. Ik begin als het ijs Twente bereikt in het noordoostelijke puntje bij de Brecklenkamp.

Dit zijn mijn stukjes:

  1. de stuwwallen van Ootmarsum, Oldenzaal, Tubbergen, Sallandse Heuvelrug, Deldeneresch, Archemerberg, Luttenberg, Lemelerberg, Needseberg, Lochumerberg
  2. de keileemrug van Enschede, de rug bij Wierden, de rug tussen Markelo en Geesteren die op drumlins lijken
  3. de lange grintrug van Langeveen met aansluitend het tunneldal Almelo-Aalten, het  tunneldal Rossum-Hummelo, en het fossiele dalstelsel in de Achterhoek van Vreden naar Aalten
  4. de grote kom in het midden van Almelo en Hengelo
  5. de poorten in de stuwwallen bij Rossum en Vroomshoop
  6. de sandr bij Bruinehaar
  7. de kame bij Markelo en Borne
  8. het keileem dat niet in Salland ligt, wel wijd verspreid is in Twente behalve bij Denekamp en de plaatsen genoemd bij 3.

Dat is alles, hoe maak ik hier een verhaal van? En dan niet een zelfverzonnen verhaal, geen sprookje, maar een verhaal dat naadloos aansluit bij de bestaande theorie over de ijstijden.

Eerst lijkt het nog zo eenvoudig: Het is Midden Pleistoceen en het ijs komt eraan. Het dringt laaggelegen rivierdalen binnen maar laat voorlopig het hoger gelegen Twente met rust. Op een zeker moment ligt er ijs in Friesland, Groningen, Drente, in Salland, het bekken van Wilsum (dat is de inham tussen Drenthe en Twente) en in het bekken van Nordhorn.

De rand van dit veld noemen Duitse geologen de Rehburger-ijsrand, maar zij kijken niet naar het vervolg daarvan in Nederland. Op de volgende kaart loopt de Rehburger-ijsrand midden over de kaart van links naar rechts. Het is een aaneenschakeling van landvormen die tekenend zijn voor de rand van een ijsveld, zeker niet alleen stuwwallen. Helemaal links zie je de Twentse stuwwal van Uelsen, Ootmarsum, Oldenzaal en Enschede (nummer 1)

kaart geomorf duitsland

Ik teken de Rehburger-ijsrand in op de kaart van ons gebied: Salland, Twente en aansluitend Duitsland.

geomorf Overijssel twente salland
bron: geoviewer.bgr.de; bewerking Mathilde, 2018

Zo, dit lijkt een mooie lijn, klaar is de puzzel. Maar als ik het gebied ten noorden erbij betrek, zie ik dat het niet klopt. De Sallandse Heuvelrug hoort er niet bij. Het is in Nederland niet een lijn maar twee, en bij Twente ligt de splitsing. Als ik ze beide inteken, krijg ik de volgende kaart, en dan lijkt de Sallandse Heuvelrug eigenlijk beter aan te sluiten bij de Veluwe dan bij de Rehburger-ijsrand.

image_1bb22ba2-3ca1-475c-9346-ffd093094fbd
De Rehburger-ijsrand in Nederland. Lichtblauw: ijsrand. Rood: stuwwallen. Blauwe pijlen: Maas-Rijn-Ems-Weser. AHN, bewerking Mathilde, 2019.

Er zijn dus twee rijen stuwwallen, kan niet anders. En wat doet die rug bij Enschede die wel mooi aansluit aan de stuwwal bij Oldenzaal, maar waar geen ijsveld naast ligt volgens de theorie van de Rehburger-ijsrand. En wat doen die heuvels bij Tubbergen, Delden, Neede en Lochem eigenlijk? Kortom: de theorie van de Rehburger-ijsrand is niet gedetailleerd genoeg voor de realiteit van Twente. Ik ga hem splitsen. Cliffhanger!

Het hele verhaal van Oost-Nederland, van Precambrium tot en met de ijstijden teruglezen? Dat kan!

Interessant nieuw boek over het land van de Dinkel.