Nou wordt het een wild hoofdtuk, de climax is nabij. Ik heb nog een aantal puzzelstukjes over:

  • de tunneldalen van Almelo – Aalten en van Rossum – Hummelo.
  • het fossiele dalstelsel in de Achterhoek;
  • de esker bij Langeveen.

Die krijgen nu eindelijk een plek door een inspirerende theorie: de Hondsruggletsjer.

De Hondsruggletsjer is bedacht omdat men een puzzel zocht waar de megaflutes van de Hondsrug inpaste. Ik heb dat hier besproken. Wie op de hoogtekaart kijkt, valt direct de lange rechte heuvels van de Hondsrug op, en dit is nou eindelijk een Nederlands ijstijdfenomeen dat op wereldschaal bijzonder is. De richting van de heuvels komt niet overeen met al dat ijs wat ik tot nu toe getekend heb op die eerdere puzzels, dus wat is dit?

AHN Drente hondsrug
bron: AHN

Iemand bedacht dat dit wel eens veroorzaakt zou kunnen zijn door een snelle ijsstroom, een gletsjer die door een eerder gevormd ijsveld heen dendert. Dat eerdere ijsveld, mijn grote blauwe vlak van de vorige puzzel, is inmiddels een dood ijsveld geworden, er zit geen druk meer achter en geen beweging meer in en smelt langzaam af. Daar doorheen zou dan een nieuwe smalle gletsjer zijn weg hebben gevonden. Dit schijnt op Groenland en in Canada ook hier en daar voor te komen en op Youtube staan fenomenale filmpjes.

Deze Hondsruggletsjer verklaart niet alleen de Hondsrug, ook in Twente en de Achterhoek zijn er verschillende fenomenen mee te verklaren: mijn laatste drie puzzelstukjes die nog een puzzel zoeken! En ook in Duitsland worden verschillende landvormen er goed mee verklaard, met name de richting van de waterstromen en het meer in het Bekken van Munster. Kortom: hoe absurd het ook klinkt, ik omarm de Hondsruggletsjer.

Hiermee kan ik de esker, tunneldalen en fossiele dalen in een keer verklaren.

diepte drente achterhoek twente

ahn Gelderland achterhoek heuvels
het fossiele dalstelsel in de Achterhoek. AHN, bewerking Mathilde, 2019

Het idee is dat vanuit de Hondsruggletsjer nogal wat water richting Twente stroomde door de Rossummerpoort, en dat dit water terechtkwam onder het ijsveld dat er lag. Hier schuurde het een diep dal uit in de zachte ondergrond onder het ijs en stroomde naar het laagste deel van dit gebied: de IJsselvallei. Ook ergens bij Langeveen moet zo een watervloed zijn ontstaan die de esker en het aansluitende tunneldal heeft gemaakt. Ik begrijp nog niet helemaal waar dan precies dat water over de stuwwal van Uelsen is gegaan.

Deze Hondsruggletsjer maakt de vierde puzzel in deze serie extra mooi. Eerst eentje van Noord Nederland.

image_01b60e60-f5ce-4492-b23c-35bcc864919e
Lichtblauw gespikkeld: doodijsveld. Lichtblauwe lijntjes: Hondsruggletsjer. Rood: stuwwallen. Paars: tunneldalen, esker en fossiel dalstelsel. AHN, bewerking Mathilde, 2019

En nu Twente en de Achterhoek:

image_d3703e04-32a3-4dc4-a40c-ce6eb64389ee.img_0103
Twente en de Hondsruggletsjer. Tekening: Mathilde, 2019

De Hondsruggletsjer is roze. De stuwwallen zijn rood, en zoals je ziet zijn ze in de vorige fase naar het zuiden toe versmeerd en gedrumliniseerd. Het grote blauwe veld is het doodijsveld dat allengskens aan het afsmelten is en overal keileem achterlaat. De twee smeltmeren bij Markelo en Borne, waarin kame zich afzet, heb ik lichtblauw gekleurd. De grote sandrvlaktes bij Geesteren en bij Montferland zijn oranje. Met paars heb ik de esker van Langeveen, de tunneldalen Almelo-Aalten en Rossum-Hummelo en het fossiel dalstelsel in de Achterhoek weergegeven.

Het is een mooie puzzel. Wat zou je daar nu nog van zien?

 

 

Advertenties