Deze kaart uit 1799 gaat over een heideveld op De Moft. Maar hij gaat ook over de Scheidingslaan. Ik ben benieuwd of deze kaart me ook helderheid verschaft over de kaart van 1793. Het is weer een fijne puzzel.

kaart 18
De Zoomweg in 1799 GA 016-548

Samen met Geert Nijland ontcijfer ik de kaart en samen komen we tot een hypothese.

Het noorden is links, onderaan loopt de Heijweg langens de wildgrav. We gaan er voorlopig vanuit dat dit de Zoomweg is, maar het zou ook de weg kunnen zijn die vanaf het AZC tussen de Dorschkamp en de wijngaard loopt. Deze weg wordt door vier wegen gekruist: van links naar rechts: Heijweg door Schaatsenhout, Dolderwegh, Gertijenswegh en Harnijesweg. Wageningers herkennen de namen behalve Schaatsenhout. Geen idee wat dat is, nooit van gehoord. Maar opvallend genoeg: aan de westkant van de Zoomweg liggen daar drie geïsoleerde bosjes. Het Schaatsenhout.

De Heijweg door Schaatsenhout is volgens ons Heidepark. We weten het (nog) niet zeker en puzzelen verder. De Harnijesweg bevreemdt: die komt nu de stad niet uit en is begraven onder de N225. Het deel over de Eng werd later de Dorschkampweg, en vanaf de samenloop met de Zoomweg, is het nu een smal wandelpad onder het AZC en tussen de wijngaarden.

foto Harnjesweg MoftIMG_20191117_132958.jpg
Harnjesweg in 2019, foto Mathilde

Nu over de Scheidingslaan: het geasfalteerde deel vanaf de rotonde bovenop de berg is aangelegd toen het ziekenhuis werd gebouwd en hoort er in de rest van dit stuk niet bij (denk dat even je hoofd uit). De oude Scheidingslaan loopt tussen de Domeinweg en Heidepark van niks naar nergens dus, zie mijn tekening op het AHN:

ahn scheidingslaan

 

Zo’n kaarsrechte weg heeft geen Middeleeuwse oorsprong, is niet ingesleten door eeuwen gebruik, is geen voetpad dat handig liep van A naar B. Nee, De Scheidingslaan is aangelegd en dateert (vermoed ik) uit dezelfde tijd als de twee kaarten van heidevelden op de berg. Eind 18de eeuw dus. De naam kreeg hij niet voor niets: de Scheidingslaan scheidt het openbare bos van de Rekenkamer, later Provincie, van de particuliere terreinen aan de westkant. Die terreinen hoorden aanvankelijk wel tot de Moft, ze liggen immers wel ten oosten van de wildgraaf (die ligt langs de Zoomweg), maar de Rekenkamer verkocht ze.

Op de kaart uit 1799 staat een perceel van Hendrik van Rennes ingetekend, en die naam wordt ook genoemd in het stuk bij de kaart van 1793. Ik haal de kaart uit 1793 er weer bij, want er gaat een lampje branden: de voorloper van de Scheidingslaan staat erop, die niet meer was dan een rij pollen. Kijk met me mee:

kaart 18 Veluwe Wageningen
De Moft in 1793 GA 0012-1411.1

Ik begrijp ineens dat je bovenaan van links naar rechts de Scheidingslaan ziet. Er staat: Nieuwe opgeworpen Pollen denoterende de scheidinge tussen het Rekencamers en het Kortenburgse so gesegt werd claer en indisputabel.

Dat Kortenburgse is een nieuwe puzzel, later meer daarover. De scheiding is gemaakt door middel van een rij pollen (zandhopen) zonder laan: dat was ook niet nodig, want hij loopt echt van niets naar nergens. Daarom is mijn omschrijving steeds zo uitgebreid ‘bij de rotonde bovenop de berg linksaf het bos in, en dan bij het einde van het asfalt waar een soort parkeerterrein is waar mensen die op zondag hun hond uitlaten hun auto neerzetten’. Daar begint de rij pollen. Later zullen er bomen langs zijn gezet, en nu loopt er een kaarsrecht wandelpad langs oude bomen: links het AZC, wijngaard, een huis en voetbalvelden en bosjes, rechts bos en een landbouwperceel. De kaarsrechte weg stopt bij Heidepark. Er is in 230 jaar niks veranderd: links particulier, rechts ook particulier (De Dorschkamp), maar openbaar toegankelijk wandelbos.

foto Scheidingslaan Moft IMG_20191117_133655.jpg
De Scheidingslaan in 2019 , foto Mathilde

Het deel ten westen van de Scheidingslaan werd in percelen verkocht: eerder al aan Hendrik van Rennes (zie deel 1), in 1798 aan Van Rijn en Ockerse (daar gaat deze kaart over, meer daarover in deel 3), in 1809 hebben P.M. Thomas en Van Lynden van Hemmen percelen (zie deel 5).

Ik ben nog steeds in verwarring over de tekst op de kaart uit 1793. Van het Kortenburgse snap ik niks. De Kortenburg is namelijk het huidige ONO bij het Renkums Beekdal, en hoe ik ook puzzel, dat pas ik niet aan de Scheidingslaan. Werd de tekst mondeling gedicteerd, en werd er ‘verkochte berg’ gezegd, maar schreef de griffier, die lokaal best bekend was, het hem bekende Kortenburg op? Mijn aanvankelijke twijfel over de kaart uit 1793 is begrijpelijk.

Op de kaart van 1799 staat de Scheidingslaan nog steeds niet als laan ingetekend en zal ook toen nog niet meer dan een rij pollen geweest zijn. Die rij ligt achter de rij percelen (van links naar rechts midden over de kaart dus). Maar hoe kan het dan dat er een vierkant omwald perceel is ten oosten van de Scheidingslaan? Even lezen wat daar staat: Provinciaale Camp met dennen beraaijt 1793. Hee, dat klopt met de kaart uit 1793 die gaat over het omwallen van een Vaag Vierkant heideveld van de Rekenkamer. Hebbes! Dat moet hetzelfde perceel zijn. En dat perceel werd niet verkocht, nee, de Rekenkamer (in de Franse Tijd de Provincie) heeft hier dennen gepoot; ze begonnen juist de heide weer te bebossen.

De kaarten uit 1793 en 1799 passen naadloos in elkaar.

We zijn weer een stapje verder. Nu uitzoeken waar al die percelen liggen en of ik de kaart van 1809 er ook in kan passen.

Terug naar deel 1 van deze serie over de Wageningse Berg in 1800.