In 1629 werd een groot proces gevoerd om Nieuw Reemst. Eigenaar was inmiddels Ermgaard Elisabeth van Dorth, erfgename van Rosendael.

Reemst kaart 17
Reemst, GA 5123-1631-9

Het komt erop neer dat Ermgaard stelt dat de Vossenweg om de Westenberg heen naar Mossel loopt. Terwijl anderen verklaren dat de Vossenweg bij A meer naar rechts gaat en tussen de Westenberg en het Oude Hout door loopt, over de nieuwe akker dus. De Vossenweg was in die tijd een belangrijke verbindingsweg tussen Mossel en Heelsum. Ermgaard wil dus dat mensen niet over haar akker maar om de Westenberg heen lopen. Maar daar ligt geen grond van haar, dat is van Ginckel! De stippellijn op het caertgen zal de grens zijn, de doorgetrokken lijn de weg. Oh oh oh.

In het Gelders Archief beslaat het proces een dik pak moeilijk leesbaar papier. Ik heb het processtuk van Kelffken en Glummer gelezen, enkele van de getuigenissen van beide kanten en de uitspraak. Het is nog niet perfect, maar ik schrijf het op zodat anderen mee kunnen lezen.

Meer over Reemst

Het processtuk van Kelffken en Glummer:

(p. 312)

  1. In gevolch van onse commissie op versoeck vande Vrouwe van Rosendael
  2. in saecken tusschen Haerl. ende den Richter van Wage-
  3. ningen van [A.die] van Ginckel, quaestiens sijnde, sijn wij
  4. op dato onderschreven sijnde donderdach s’ morgens te six uhren
  5. vuijt Arnhem gevaeren, ende tijdt [es] omtrent Ginckel
  6. int velt ter plaetsen in quaestie angecomen, alwaer
  7. wij gevonden hebben, den Richter van Wageningen, Rent-
  8. meester Huijbert Hendricks ende verscheijden huijsluijden, ende
  9. na opening van onsen last, sijn ons angeweesen worden
  10. twee weghen sich van den anderen scheijdende noteert int
  11. bijgaende caertgen met A., den eenen streckende nae
  12. de westzijde van den Westerbech, die d’Actrix pre-
  13. tendeert het Voschenweechsken te sijn. Ende d’ander gaende
  14. nae d’oostzijde van den selven berch sijnde nae het
  15. sustitinue vande Verweerderen het Voschenweechsken. Ende
  16. sijn also vorder gegaen een stuck weegens west wirtt
  17. op, alwaer ons van weegen die Vrouwe van Rosendael
  18. aengewesen werde seecker omgraven poll in caertgen
  19. genoteert met B. t’ welck sij seijden een scheijdtmerck
  20. te sijn, gelijk aldaer inde velden gebruijckelijk was, daerop
  21. oock afparentelijk een marckpael gestaen hadde; ver-
  22. soeckende daer van notitie te moghen geholden worden.
  23. Ende sijn vorder gegaen nae ende langs den Wester-
  24. berch, ende comende aende Oostzijde tusschen den selven
  25. berch ende ’t olde holdt, worde van die van Ginckell
  26. sustineertt, dat daer t’ Voschenweechsken hen gegaen
  27. hadde, alhowel t’ selve nu met sant belopen was,
  28. so dat men daer weijnich van sien conde. Nae welcke
  29. oculaire inspectie wij gegaen sijn ten huijse vanden
  30. pachter van de Vrouwe van Rosendael, ende aldaer de
  31. getuijgen van d’ Anzeggersche gerecoleertt ende
  32. verhoordt noteert nr. 1,2,3,4,5..
  33. Waer nae ons oock van weegen die Vrouwe van
  34. Rosendael vertoont is worden seeckerlijk originalen
  35. fursten brieff, daer bij copie hiernevens gaet noteert
  36. nr. 6. Twelck geschiedt sijnde, sijn getreden tot het
  37. recolement vande getuijgen vande Rechter van Wa-
  38. geningen off die van Ginckel verweerders no-
  39. teertt nu. 7,8,9,10,11 & 12 alhier annex le-
  40. verende Doctor Leender met een over seecker com-

(p. 313)

  1. missie vant Gerecht van Veluwen, waer bij wude
  2. blijcken van verweerders possessie noteert no. 13. Ende
  3. daermede onse commissie verricht hebbende sijn wederom
  4. onder langs den Westerbergh gevaeren alwaer ons op
  5. den wech van weegen die Vrouwe van Rosendael noch
  6. angewesen worde een leechte met een hoochte oopt hett
  7. caertgen genoteert met C. Ende sijn also des
  8. avonts wederom tot Arnhem angecomen, geschiet
  9. op donderdach den 21 Maij 1629

Johan Kelffken / J. Glummer

Mijn tekst is nog niet helemaal goed, maar ik begrijp waar het over gaat: De oude Vossenweg liep tussen de Westerberg en het Oude Hout door naar Mossel. De ontginning van Nieuw Reemst blokkeerde deze weg, maar men liep gewoon door over het veld (nu fiets je er aan de oostkant langs). De Vrouwe van Rosendael wil dat men naar het westen loopt, langs B en C westelijk om de Westerberg heen.

Opvallend dat in 1629 het eikenbos bij Nieuw Reemst al het Oude Hout wordt genoemd. Het ligt er nog net zo.

In regel 34/35 wordt de kopie van een brief genoemd, en ook die heb ik gepoogd te lezen wat niet eenvoudig was, mede omdat de kopieerder blijkbaar ook niet alles kon lezen. Want nu denk je ‘oud = oud’, maar voor de kopieerder was deze brief ook al 184 jaar oud!

(p. 338)            Copia

  1. Wij Arnolt vander Genaden Godts Hertoge van Goerde
  2. ende van Gulich ende Greve van Hutphen doenlandt ende
  3. bekennen voor ons onsen erven ende nacommelingen, dat wij
  4. in eenen rechten steden erffpacht verpacht hebben Johan
  5. Postelman ende sijnen erven, erfflicken ende ewelicken een stuck
  6. heedtlandts geheijten die Hynder weer holdende tusschen
  7. twintig ende vierentwintig mergen landts geleegen in Mossel-
  8. revelt, streckende ander maolschappen van Ede ende van
  9. Ginckel. Also dat Johan ende sijne erven dat voorgenoemde landt
  10. met alle alsulckens rechten wij totten voorgenoemde velde ende
  11. maolschappen hebben met sijnen beesten ende anders gelijck
  12. anderen onsen bouluijden tot Mosschel rustelicken ende
  13. vredelicken besitten ende gebruijcken sullen mit sulcken
  14. vorwaerden dat hij dat voorgenoemde landt betimmeren ende
  15. voort bewonen sall. Ende wij sullen jaerlicks onsen
  16. smalen tijnde van allen sijnen goede hij opden voorgenoemde lan-
  17. de heeft hebben alsich dat geboirt. Ende voirden thiende
  18. van koorne hij off sijne erven daerop teijende waren
  19. sullen sij ons onsen erven ende nacommelingen jaerlicks
  20. tot Aernhem off to Rosendael leveren ende betalen der-
  21. dehalff malder goet roggen Aerhemsche maten; daervan
  22. die een helfte op Sunte Martijns dage inden wijnter
  23. ende die ander helfte op Sinte Peeters dage ad cathedram
  24. daer nae neest volgende, ende op alle desselven Sunte
  25. Martijns dage off als men onsen thijns tot Ede voort
  26. betalen ander halven alden groten thijns. Ende hiermede
  27. sullen sij dat voorgenoemde landt sonder eenigen vorderen last
  28. rustelicken ende vredelicken besitten ende gebruijcken. Son-
  29. der all argelist. Ende want dit allet bij onsen goeden
  30. willen ende weeten geschiet is so hebben wij des tott
  31. eenen getuijge der waerheijt onsen seegell an desen brieff
  32. doen ende heijten hanghen. [Geg..] inden jaere ons Heeren
  33. duijsent vijerhondert ende vijffenenveertich des dinsdaegs
  34. [pte crispini 2 crispiniani mrm] Was besegelt met een
  35. vuijthangendt segel in roden wasse op die plicke
  36. stondt Per Dominum Ducem prasentib. de consilio vene-
  37. rabili domino Wilselmo Abte ……. Sancti Pauli rex
  38. non Arnoldo do Grade Sumo […]

Jaja, maak er maar wat van. In 1445 geeft de hertog dus een stuk grond in pacht uit aan Johan Postelman, erfelijk en eeuwig, genaamd de Hynder (Hinderkamp), tegen de grens van Ede en Ginkel aan, en hoewel niet goed staat omschreven waar dit ligt, is het duidelijk dat dit Nieuw Reemst moet zijn. 1445, dat is dus honderd jaar eerder dan ik dacht dat de ontginning begonnen is. Bij alles wat ik lees, doemen meer nieuwe vragen op dan antwoorden….

Zoals bij alle processen over grondrechten, worden een aantal getuigen van beide zijden gehoord: meestal ouderen die al jaren ter plekke wonen en werken. Hen wordt gevraagd of ze langs de ene of de andere kant lopen.

Tenslotte de uitspraak:

(p. 366)

  1. Op t’ eenparige versoeck, gedaen utten naeme des
  2. Hern vanden Rosendael, aende eene, und Dirck Henricks
  3. sampt Otto Gerritz, mitten viren aende andere sijde,
  4. heeft t’ Gericht gecommitteert ende committeert
  5. mits desen, Jonckeren Assueer van Appeltoorn
  6. Drost, ende Aelbert van Deelen tot Laer, die op
  7. aenholden vande aenleggende partije, omtrint het questi-
  8. euse heetvelt, erschijnen, ende nae examinatie van
  9. t’ respective bescheijt, ende genomenen oogenschijn,
  10. dese partijen over die onthaelde imme, ende wat dijen
  11. aencleuen mach, in vruntschap vergelijcken sullen, so
  12. mogelijck. Andersins sall, ten naestaenstaenden Ge-
  13. richte, (: nae dat oir Ed: over het wedervaren ende
  14. gelegentheijt der velden, rapport sullen hebben gedaen 🙂
  15. hijerover worden ercant, t’ geene besvoren sall
  16. gepronuntieert inden Gerichte, tot Ede, den
  17. 3 Septembris 1629 🙂

Bram Leender

Goed, de uitspraak is dus: los het maar lekker zelf op in vriendschap, en als dat niet lukt, roepen we jullie in de rechtbank in Ede.