(bijgewerkt op 25 juli 2020, eerste versie van 28 december 2017)

Sorry dat ik stoor. Rechts op deze site staat een doneerknop. Wij vragen vriendelijk om met 2 euro deze site en het publiceren van meer boeken te steunen. Hoeft niet, mag wel.

Raatakkers zijn prehistorische akkercomplexen uit de periode van rond 1000 voor tot 400 na Christus. Elke akker is zo’n 40 bij 40 meter groot en omgeven door een wal bestaande uit boomstronken, stenen en plaggen. Deze akkers liggen in grote complexen bij elkaar. Nu kun je ze nog steeds herkennen: sinds we satellietbeelden gebruiken die door de bomen heen op centimeters nauwkeurig de bodem aftasten, zijn er honderden raatakkercomplexen ontdekt die al die honderden jaren daarvoor dat mensen erdoorheen liepen nooit waren opgemerkt.

Maar ook op huidige landbouwgronden kun je ze nog herkennen aan verkleuringen in de bodem.

ahn grijs bennekom raatakkers
Raatakkers Bennekom, met in het vierkantje het herstelde veld. AHN bewerking Mathilde, 2018

Ongelooflijk maar waar!

De boeren van die tijd hadden geen zware landbouwmachines. Ze bewerkten lichte, zandige bodems in de buurt van water en in de buurt van hun dorp. Wie goed kijkt, krijgt er op den duur oog voor wat de typische raatakkerplekken zijn: hoog op de zandige plekken van de stuwwallen, in de buurt van de hellingen en laaggelegen vlaktes. Aan de andere kant: wie weet lagen ze ook wel in het rivierengebied, maar daar zijn ze nu echt definitief weg.

Eerlijk gezegd zijn ze in het veld nauwelijks te zien. Tenzij er een bordje naast staat of als de hoogteverschillen tussen akker en walletje zijn vergroot en er een uitkijktoren naast is gezet. Dan herken je ze nog voornamelijk aan het verschil in begroeiing van het walletje en het akkertje.

img_20160927_115334.jpg
Heide, pijpestrootje en spinnewebben: een typisch raatakkerveld: niets te zien van de akkertjes foto: Mathilde, 2016

Ik kan geen overzichtskaart vinden met alle raatakkercomplexen op de Veluwe. Zo staat er op de toeristische site van gemeente Ede dat er een raatakkercomplex ligt bij Bennekom. Dat is inderdaad een leuk hersteld complex met uitkijktoren ernaast zodat je de akkers (heide) en de walletjes (bramen) goed ziet. Verder ligt er een hersteld complex bij het Wekeromse Veld. Maar Ede rept met geen woord over de vele andere raatakkercomplexen. Zo is het deel van de Ginkelse Heide ten noorden van de weg een groot raatakkercomplex, ligt er een complex in de uiterste punt van landgoed Hoekelum dat zich voortzet aan de andere kant van de A12 (zie AHN-uitsnede bovenaan), ligt er nog eentje bij Dikkenberg, bij Reemst, op de Goudsberg, allemaal in Ede.

ahn grijs raatakkers zuid veluwe

Op deze kaart ga ik de raatakkercomplexen die ik tegenkom op satellietbeelden en reliëfkaarten bijhouden. Dit is het zuidelijke deel van de Utrechtse heuvelrug en Veluwe.

Er is inmiddels (2020) een nieuwe website waar alle raatakkervelden van Nederland op zouden moeten staan. Op mijn kaartje van de Zuid-Veluwe en de Utrechtse Heuvelrug staan er nog veel meer. Bovendien werkt de site nog niet naar behoren: je kunt de kaart verschuiven met twee vingers, maar niet op mijn laptop (het is een testpagina). Maar toch: woon je toevallig niet op de Zuid-Veluwe of Utrechtse Heuvelrug dan is dit de site waar je raatakkercomplexen in je eigen omgeving kunt vinden.