(gelopen op 3 februari 2017; nieuwe tekst 19 november 2020)

Sorry dat ik stoor. Rechts op deze site staat een doneerknop. Met 3 euro kunt u deze site steunen. Voor een kop koffie onderweg. Hoeft niet, mag wel.

Ik loop (met fiets) de Kromme Beek af die loopt van Hoekelum naar de Grift. In dit gebied loopt een route roodwit en er liggen meerdere klompenpaden. Ik ben dan ook benieuwd of het me lukt de beek te volgen door dit landbouwgebied en of het een beetje een leuke wandeling is.

Mijn route in gele bolletjes op de kaart met klompenpaden. Bron: klompenpaden.nl, bewerking Mathilde 2020

Ik begin bij de sprengkop in het park van kasteel Hoekelum. De spreng lijkt me de achterwaarts verlengde kop van de Kromme Beek.  Ik volg de spreng tot aan het kasteel en loop naar de weg, steek over, en loop verder door dezelfde droge spreng door een oud bosje tot aan de A12.

Brug in park Hoekelum
Brug bij Hoekelum

Ik zie geen drup water in de beddingen, wel een drassige plek met pitrus. Hier komt de nieuwe Parklaan, die volgens mij precies door het voormalige beekdal onder de A12 doorgaat. Ik denk niet dat het hier in de toekomst nog leuk wandelen is, want hier wordt de Parklaan aangelegd met een groot kruispunt middenop de Middeleeuwse Hoekelumse Eng.

Maar nu kan het nog, en dit is eigenlijk geen gek stukje, ondanks dat het ingesloten is tussen de sportvelden en de A12 valt het niks tegen. Ik steek de A12 over bij de Bovenbuurtseweg en pik aan de Zuidkant het Breukerengpad, een klompenpad op.

Ik vervolg de Langschoterweg langs een van de lopen van de Kromme Beek. Sloten genoeg maar welke is de beek zelf of is die ook weggeknutseld? Langs de Langschoterweg hebben huizen rechts van me duikers met mooi metselwerk over een brede droge sloot. Dat is niet de Kromme Beek, maar alle sloten hier zijn waarschijnlijk onderdeel van de Kromme Beek, waar anders moet het water heen? Via het tunneltje bij het zwembad steek ik de Dreeslaan over-onder.

Ik verlaat het klompenpad en ga rechts (aansluitroute). In de eerste bocht na de tunnel komt van rechts de Kromme Beek tevoorschijn. Is hij via een duiker onder de A12 geleid? Ik loop terug en blijk een grasveld-met-jonge-boompjes op te kunnen vlakbij het tunneltje: dit moet de oude Kekke Steeg zijn. En daar ligt een grote vijver die de eigenaar vast niet gewild heeft en die al in 1752 op een kaart staat. Is dat de kwelplek van de Kromme Beek? Het schijnt een amfibieenpoel te zijn die geen relatie heeft met de beek. Even verder zie ik een duiker onder de Dreeslaan uitkomen, mijn Kromme Beek. Leuk hoor, mijn dag is weer goed. Via een vonder steek ik een sloot over en dan loop ik door een houtwal, met daarin een boomhut, langs de Kromme Beek. Water in de sloot!

Het land rechts van me is vlak en weids, en aan de linkerkant is het hoog en bol. De beek, en de steeg en ik dus ook: we lopen langs oude boerderijen en grote eiken langs een langgerekte hogere rug. Onze voorouders wisten het wel: in de moerasdelta van Nederland kun je alleen wonen op zandruggen. In de Gelderse Vallei liggen vele zandruggen tussen zompig veen en onstabiele klei. Op de reliëfkaart van het AHN zie je prachtig dat die zandruggen twee aan twee de vorm hebben van parabolen. Paraboolduinen zijn door de wind gevormd en die kwam vroeger blijkbaar ook al meestal uit het westen. Terwijl het duin verschuift met de wind mee, blijven de buitenste uitlopers achter en ontstaat de vorm van de parabool.

Die uitlopers vormen lange zandruggen die lopen van oost naar west door de Gelderse Vallei. Op oude kaarten zijn ze prachtig te volgen, want alle oude wegen, dorpen en boerderijen liggen tegen die ruggen. Bewoonde duinen te midden van zompig veen en klei.

nergena-relief
Paraboolvormige dekzandrug bij De Kraats en Maanen. Rode rondje: kasteel Harselo. AHN, bewerking Mathilde

In dit deel van de Gelderse Vallei liggen enkele paraboolduinen half over elkaar heen. Mooi toch! En onze voorvaders wisten precies hoe ze daar gebruik van konden maken.

Het is opvallend is dat de de Kromme Beek vlak langs de zandrug loopt, want het zou logischer zijn als die door het diepste deel in het midden van de parabool zou kronkelen. Dat kan niet natuurlijk zijn! Waarschijnlijk hebben onze voorouders hier geknutseld en de natuurlijke waterloop verlegd zodat ze de weilanden in de broekontginningen in het lage midden van de parabool konden irrigeren. Vloeiweiden dus, een eeuwenoud irrigatiesysteem met name om te voorkomen dat gras bevriest.  Deze hele polder is volgens mij irigatiegebied, vloeiweides. De Bekenstichting beweert dat het natuurlijke meanders zijn, maar volgens mij is geen meter beek hier natuurlijk en is de beek verlegd toen het broek ontgonnen werd.

180402 fietsen Binnenveld (12)
De Kromme Beek foto: Greet
180402 fietsen Binnenveld (8)
foto: Greet

Ik loop verder over de Kromme Steeg precies op de grens van zand en broek. Rechts van me broekontginningen: rechte wegen, rechthoekige percelen weiland, maar duidelijk vierkanter dan veengebied. Drooggelegd moeras vol wilg en riet maar geen veen. Even verder het eerste kunstwerk: een verdeelwerk waar de Dijkgraaf de bovenloop van de Kromme Beek aftapt. Onder een rooster bij een knot-es ligt een eenvoudige schotbalkstuw. Het waterschap noemt dat ‘stuw categorie 1’ en dat is de simpelste.

Verdeelwerk tussen de Dijkgraaf en de Kromme Beek

Verderop het verdeelwerk tussen de Rijnsteeg en de Kromme Beek. Dit is een kantelstuw, categorie 3. Dit ga ik nakijken, want die stok daarbovenin lijkt niet zo logisch voor een kantelstuw.

IMG_20180404_165724.jpg
Verdeelwerk in de Kromme Beek tussen de Rijnsteeg en de Kromme Beek. De Kromme Beek loopt verder onder mijn fiets door, de Rijnsteeg loopt naar waar ik nu sta. Foto: Mathilde 2017

Ik zoek steeds weer de punten waar de beek, die hier door de weilanden stroomt, wegen kruist. In 2017 liep ik deze route voor het eerst, maar sindsdien is veel veranderd in de benedenloop. Nu is hier het natuurgebied De Binnenveldse Hooilanden aangelegd. De benedenloop van de Kromme Beek is gesplitst: een rechte sloot voert het ‘vieze’ water snel naar de Grift. De oorspronkelijke beekbedding is gedempt, de monding gestopt, en hier ontstaat nu een zompig moeras.

Via een brug steek je de Kromme Eem over en dan loop je tussen de Grift en de Kromme Eem door. Leuk! Foto Mathilde 2020.

Ik mag over de oude Eemwal door het natuurgebied naar de Kromme Eem. Leuk, ik geniet, en kom bovendien vlakbij de oude monding bij de Kromme Eem. Vandaar kan ik via nog een nieuw pad langs de (nieuwe) Kromme Eem naar een uitkijktoren.

De benedenloop van de Kromme Beek is nu een nat vogelparadijs. Foto Mathilde 2020

Hier de monding van de Kromme Beek in februari 2017 en diezelfde plek in november 2020.

IMG_20180404_163648.jpg
De monding van de Kromme Beek in de Grift, februari 2017. Mathilde, 2018
Dezelfde plek in november 2020: de beek is weg.

Tja, en dat is dan mijn eindpunt. Terwijl mijn fiets nog kilometers asfalt terug staat. Dat is dan wel jammer van ‘beekjelopen’: beken lopen nooit rond.

Lopen door het Binnenveld? Op mijn route van Ede naar Veenendaal steek je het Binnenveld dwars over. De pdf bevat een routebeschrijving, kaartjes, oude kaarten, en uitleg van bijzondere dingen die je onderweg tegenkomt met de nadruk op waterbeheer. Beleef de polders en kijk met andere ogen naar sloten en beken.