(gelopen 4 september 2018, nieuwe tekst 28 juli 2020)

Wie loopt er nou van Ede naar Veenendaal? En toch valt het mee. Het is een fijne wandeling voor een winterse middag met de zon in je gezicht. Als het waait en regent is het een gevecht met de elementen als een strandwandeling in de storm. Als het heet is, is het afzien. Wel bijna 100% asfalt. Dit is mijn route:

Van Ede naar Veenendaal. Ondergrond: Wandelnet. Route: Mathilde 2020

Ik begin bij station Ede, drink koffie bij kasteel Hoekelum en loop dan koffieloos door tot station Veenendaal. De hele tocht is 17 km.

Vanaf het kasteel tot aan de Dreeslaan loop ik door het oude klein-Hoekelum, volledig stuk gemaakt door de A12. Zonde is dat toch. Ja tot ik zelf een eind wil rijden, dan maak ik natuurlijk graag gebruik van snelwegen (ik heb overigens geen auto). En het wordt nog erger, want hier komt ook nog de Parklaan.

Ik kom in de Gelderse Vallei, een glaciaal bekken. Hier lag in de voorlaatste ijstijd het ijs dat aan beide kanten de stuwwallen heeft opgeperst. Het ijs was minstens 200 meter dik, nou daar is niets van over.

glaciaal dal stuwwal tekening 1
Vorming van stuwwallen. Tekening Mathilde 2017

Op de bodem van de Gelderse Vallei, 150 meter diep, ligt keileem. Het verschil tussen de toppen van de stuwwallen en de bodem van het dal vlak na het smelten van het ijs moet 200 honderd meter geweest zijn, en zou nu nog imponerend zijn ware het niet dat een dikke laag zand, klei en veen de Gelderse Vallei heeft opgevuld.

Ik wil vandaag bekijken wat ik nog zie van de polders van Wageningen en Bennekom. De Bovenbuurtseweg is de grens van het oude polderdistrict. Vanaf hier loop ik door de zevende polder, de hoogste van Bennekom. Na het zwembad duikt de weg via een tunneltje de grote weg onderdoor en bij de volgende weg, de Laage Steeg of Viermorgen, begint de zesde polder. Naast de snelweg neem ik een kijkje bij een amfibieenpoel en even verder komt De Kromme Beek onder de weg vandaan.

binnenveld kaart topo
Het Polderdistrict van Wageningen en Bennekom. Mathilde 2018

Ik loop terug naar de Kromme Steeg en loop lekker tussen de bomen langs de weg. Het land links en rechts van me is vlak en weids, maar ik loop langs een hoge zandrug langs de Kromme Beek tussen twee rijen oude eiken door. Het is raar dat de beek precies de zandrug volgt, logischerwijs loopt hij verder naar het noorden door het dal tussen twee zandruggen in. Dit is volgens mij een oud vloeiweidegebied en hier schrijf ik daar meer over aan de hand van een kaart waar het vloeiweidesysteem volgens mij op staat. Volgens mij is dit een nieuwe vondst.

Het Harnsedijkje is de grens tussen de zesde en vijfde polder en even verder passeer ik de Dijkgraaf die de vijfde tot en met de achtste polder afwatert richting de gracht van Wageningen. Ik heb nu de vier Bovendijkgraafse polders gehad die afwateren op de Dijkgraaf en kom in de Benedendijkgraafse polders die afwateren op het Nieuwe Kanaal en dus op de Grift. Het land wordt kaler. Sommige boerderijen zijn oud en mooi, ertussen staan nieuwe huizen. Ik voel me klein worden, maar het is wel saai wandelen. Bij de Rijnsteeg kom ik in de derde polder en bij de Slagsteeg in de tweede polder en bij de Veensteeg kom ik in de eerste polder en loop ik bovendien op de gemeentegrens . Ik loop over de gemeentegrens langs de Werftweg. Links van me ligt de eerste polder van Wageningen, rechts de Bennekomse Meent die weliswaar de eerste polder van Bennekom was, maar buitendijks lag nadat de Doesburgse Wetering was aangelegd. Tot 1880 was de meent in gezamenlijk beheer van Wageningen en Bennekom en dat leverde in 1550 een fikse ruzie op. Het wordt nu weer natte natuur, een weidevogelparadijs gezamenlijk beheerd door natuurliefhebbers en boeren. Ik kom bij de Eemwal waarlangs de polders van Maanen en Veldhuizen afwaterden op de Grift. Niets meer van te zien. Of toch wel? Rechts staat een bomenrij in de verte bij een boerderij precies op de lijn.

Op een prachtige kaart uit 1655 (Bron Gelders Archief) van het Binnenveld, gemaakt door Nicolaes van Geelkercken kun je de Eemwal als wal langs de kaarsrechte wetering mooi zien:

gelderse vallei 1655
Van Geelkercken 1655, Gelders Archief 0306-252-0001

Ik kan hier een leuk hoekje lopen over de Eemwal door het nieuwe natuurgebied de Binnenveldse Hooilanden, langs de nieuwe Kromme Eem (over de grens tussen Wageningen en Bennekom), naar een uitkijktoren met mooi uitzicht over het nieuwe natuurgebied. Daarna steek ik de Grift of Valleikanaal over en ga rechtsaf op weg naar Veenendaal. Ik steek de Grift over, het kanaal dat onder andere de gracht van Amersfoort van vers water voorziet, en ga rechtsaf het fietspad op op weg naar Veenendaal.

De nieuwe Kromme Eem, links het Valleikanaal. Foto Mathilde 2020

Een eind verder links en weer rechts en dan loop ik op de oude Grebbeweg. De eerste boerderij is een beauty! Deze weg loopt langs de Blauwe Hel en de Hel. Daar mag ik niet in, helaas helaas, dus kijk naar links het gebied in vanaf de Grebbeweg. Even verder kan ik dan toch via de Ketelweg tussen de twee gebieden doorlopen, leuk! Tja, dan kom ik wel uit bij de drukke Wageningse Laan, dat is jammer. Wat nu? Wat is vanaf dit punt de leukste route door Veenendaal naar koffie en een bus? Na twee mislukte pogingen door eindeloze buitenwijken bleek dit nog het best: terug de Ketelweg in, verder op de Grebbeweg, en dan bij het Valleikanaal de rondweg onderdoor en dan het water blijven volgen tot de Kerkewijk. Eigenlijk hoop ik nog een keer een halfformeel voetpad langs de rondweg te vinden.

Een paar honderd meter Veenendaal in maakt dit kanaal een bocht naar links. Dat is raar, dat deed het vroeger niet, zie de kaart van Geelkercken. Het is het 19de eeuwse omleidingskanaal dat Geelkercken op een andere kaart in de 16de eeuw al had ingetekend. Gewoon een goed idee blijkbaar. Blijkbaar is later het oorspronkelijke kanaal gedempt, en daarmee is de unieke zwaluwstaart verdwenen die Veenendaal zo herkenbaar maakt op alle vijftiende en zestiende eeuwse kaarten. Ik blijf langs het water lopen, eerst rechteroever, dan linkeroever, dan weer rechteroever. Nou, Veenendaal houdt meer van auto’s dan van wandelaars. Dat biedt hoop: dan kan het alleen maar beter worden.

Nou ligt dit omleidingskanaal niet meer op de oorspronkelijke plek. Het is in 2004 verplaatst om de Prins Clauslaan mogelijk te maken. Aan de overkant van de Prins Clauslaan, vlakbij deze bocht, ligt nog een stuk oud kanaal. Wie de moeite neemt om de Grote Beer 50 meter in te lopen ziet links in een tuin een kazemat van de Grebbelinie liggen. Leuk theeprieeltje.

Ik loop niet naar de originele zwaluwstaart bij het Zwaaiplein die Van Geelkercken intekent. Hij is er nog wel maar het is nu een plein met extra brede straten zoals de Zandweg, Hoofdstraat/ Kerkewijk, Nieuweweg. De oude Grift ligt onder de Valleistraat en het Verlaat. Dat Veenendaal, het zou zo mooi geweest zijn als dat nog allemaal water was….. Veenendaal waterstad.

Al lopende mijmer ik over Veenendaal. Christelijk, politiek rechts. Maar niet behoudend, juist gericht op de toekomst, niet hangend aan het verleden, bulldozert rustig het verleden weg. Intussen wel fietsstad en groenste stad geweest. Wat een verschil met Wageningen: politiek links maar juist wel behoudend: elke verandering in de buitenruimte stuit op een muur van tegenstand. Tijd genoeg om te mijmeren: er is toch niets moois om naar te kijken hier in Veenendaal.

Bij de Kerkewijk, ook een van de voormalig kanalen, loop ik even naar rechts naar de oude kerk uit 1566, en dan via een bocht door de parken over het fietspad via de Kastanjelaan naar het station en ga terug naar huis. Geen slechte wandeling!