Sorry dat ik stoor. Rechts op deze site staat een doneerknop. Met 3 euro kunt u deze site steunen. Voor een kop koffie onderweg. Hoeft niet, mag wel.

Wageningen en Amersfoort zijn twee steden in de Gelderse Vallei. De ene in de uiterste zuidpunt op de oostelijke helling in Gelderland, de andere halverwege op de westelijke helling in Utrecht.

De meeste plaatsen in de Vallei liggen op dekzandruggen zoals Barneveld, of ze liggen aan de rand tegen de droge helling aan, zoals Ede. Die plaatsen zijn begonnen als landbouwplekken.

Maar Amersfoort en Wageningen zijn typische handelssteden. Beide liggen waar je in de Middeleeuwen de Vallei over kon steken. Je moet de Vallei even door de ogen van een Middeleeuwer bekijken: water, veen en wilgenbroekbossen vol muggen en slangen tot aan de horizon.

Deze hel oversteken kon alleen waar droge dekzandruggen liggen. Bij Amersfoort is dat het geval, en dan hoefde je alleen nog maar het laatste stukje (vanuit Gelderland geredeneerd) over de Eem. In dat gat ontstond Amersfoort op de perfecte plek voor een handelsnederzetting. Hieronder de kaart van Van Deventer uit 1561.

Amersfoort, Van Deventer 1561. Utrechts Archief, 210001

Van Deventer heeft van bijna alle Nederlandse steden deze kaarten getekend. Hij deed dat in opdracht van de Koning van Spanje. De kaarten hadden een strategisch doel: hij moest de stad intekenen maar ook de ligging in het landschap, zodat duidelijk was wat strategisch de sterke en zwakke punten van de stad waren. Hij kleurt hoge droge gebieden licht en natte onbegaanbare gebieden donkergroen.

Je ziet dat Amersfoort midden in het dal van de Eem ligt. Het heeft dan ook altijd problemen met wateroverlast gehad. Het ligt in het gat waar je vanuit de hoge Utrechtse Heuvelrug, linksonder, kunt hoppen naar de dekzandrug van Hoogland, rechtsboven. Het had bovendien een uitgang naar zee en naar het achterland via de Eem. De Eem was niet echt een grote bevaarbare rivier maar een brede veenstroom die met indrukwekkend veel moeite door de eeuwen heen richting de zee bevaarbaar gehouden is. Deze Eem voorziet de gracht van water. Jammer van die wateroverlast als de Eem weer eens buiten zijn oevers trad, maar een perfecte plek om geld te verdienen.

Nu de kaart van Van Deventer van Wageningen.

Wageningen Van Deventer, ca. 1560

Wageningen ligt in het gat tussen de Veluwe rechts en de hoge stroomruggen van de Rijn bij de Nude, links. Geen grote bevaarbare rivier naar het achterland, maar wel een beek die vergraven is tot de Dijkgraaf, de gracht van water voorziet en uitstroomt in de Rijn. Die Dijkgraaf trad nooit buiten zijn oevers en moest integendeel steeds verder naar achteren worden gegraven om de bovenlopen van de Nergenase Beek en de Kromme Beek af te tappen en zo de gracht van voldoende water te voorzien.

De beek stroomt uit in de Rijn. Van Deventer tekent het alsof de beek in 1560 nog kilometers verder stroomde voor hij in de Rijn kwam. Dat stuk bevaarbaar houden was geen probleem nadat de Rijn daar zelf een bocht maakte naar de stad toe. Die voormalige Rijnbocht vormt nu de haven.

Net als Amersfoort ligt Wageningen dus op een perfecte plek als handelsstad.