In het Binnenveld, het poldergebied tussen Veenendaal, Ede, Wageningen en Rhenen lag lang geleden kasteel Harselo. Maar waar precies? Het poortgebouw staat er nog. Maar dat wil niet zeggen dat het kasteel er vlak achter lag: de voortuin van het kasteel was waarschijnlijk iets groter dan die van mij (plantenbak).

Het kasteel staat op diverse oude kaarten, bijvoorbeeld op deze van Van Geelkercken uit 1655.

Het Binnenveld in 1655
Het Binnenveld in 1655, Van Geelkercken 1655 GA
detail van GA

Op dit detail zie je het kasteel met een mooie Russische ui op de toren. Dat wat je misschien leest als Gaffolop, daar staat Hasseloo. Van Geelkercken tekent in 1655 het kasteel tussen de Rhijnsteegh en de Slaghsteeg, even ten zuiden van een weg van Bennekom het Binnenveld in. Het feit dat langs deze weg huizen staan, maakt duidelijk dat dit een weg is over de zandrug van De Kraats: daar is immers oude bebouwing. Onderaan de boerderij Dijckenes, die ligt er nog. Het wordt me duidelijk waar ik moet zoeken.

In het Gelders Archief vind ik deze kaart van kasteel Harselo:

Harselo bij Eshoff, 1723 GA 0409-1597

Het lijkt me dat ik deze kaart prima op het huidige gebied kan leggen en zo de precieze plek kan bepalen. En ja hoor, geen probleem:

De plek waar Harselo gestaan heeft.

298 Jaar later ligt het wegenpatroon er nog net zo! Niets veranderd! Dat is ook niet zo raar hoor: het is een polder, en waarom zou je sloten 10 meter opschuiven? Die liggen er al sinds 1300 en die liggen er nog steeds.

Is er nog iets te zien van het kasteel op die plek? Zoals zo vaak, wel op het AHN.

Geel: de paraboolvormige dekzandrug van De Kraats en Maanen. Rood: Kasteel Harselo. AHN, bewerking Mathilde 2020

Elk bultje komt daarop tevoorschijn. De dekzandrug van De Kraats met de onregelmatige verkaveling is prachtig te zien temidden van de rechthoekige poldervelden. In het weiland waar het kasteel lag, zie ik de gracht en bultjes (op de AHN viewer kun je inzoomen).

De afdruk van het kasteel in het weiland achter het poortgebouw. AHN

Dat betekent dat in het veld waarschijnlijk ook puin van het kasteel ligt! Maar als ik vanaf de weg over het weiland kijk, zie ik helemaal niets.

Google Street View van Harselo in 2020: drie schapen in een weiland

Er bestaat een mooi plaatje van het kasteel. Ik heb niet zoveel inbeeldingsvermogen dat ik het daar op die plek voor me zie. Het is daar nu zo stil.

In 1844 is het kasteel afgebroken op het poortgebouw na. Wat zou er met al die stenen zijn gebeurd? Ik denk dat heel wat boerderijen in De Kraats gebouwd zijn met stenen uit het kasteel. En dat omwonenden ook wel eens een dakpan (gezien de Russische ui, waren dat vast leien) en een mooie vensterbank hebben meegenomen naar huis.