Op deze kaart van Elshoff uit 1731 staat een merkwaardig detail: Heijdenstadt.

De Neder-Veluwe in 1731
De Neder-Veluwe in 1731; GA 0409 1537

Wat is Heijdenstadt?

Elshoff heeft deze kaart gekopieerd naar een kaart van Nicolaes Van Geelkercken uit 1632 (die ik niet openbaar gratis kan vinden) en daarop staat dezelfde plek, ook met zo’n wal eromheen.

Hij tekent een ronde wal ten zuidoosten van De Ginckel, ten zuiden van de Michels Kuil, die nu bekend staat als Mechelse Kuil.

Is Heijdenstadt  een stad op de Heide of is het een stad van Heidenen? Het eerste lijkt me niet logisch: zo staan er geen huizen ingetekend. Ik vermoed dat Van Geelkercken, en met hem vast vele tijdgenoten, dacht dat daar een heidense stad lag. Een zigeunerkamp? Roma en Sinti woonden niet in huizen maar in wagens. Dat zou heel goed kunnen!

Heijdenstadt moet terug te vinden zijn op het AHN. Hier een reliëfkaart van dit stukje aarde en zowaar zie ik iets wat een rondlopende wal lijkt. Het ligt in de zuidwesthoek in de uitgestoven laagte van een stuifzandei en is op het AHN een opvallende plek. Het is goed mogelijk dat het zand is uitgeblazen tot aan het grondwater. Dan volstaat een ondiepe kuil om aan water te komen. Op het AHN lijkt de kuil er nog te liggen. Het lijkt geen slechte plek voor een pleisterplaats.

ahn kleur 200 ede ginkel
bron: AHN

Ik zit op het Ginkelse Veld. Boven van links naar rechts de Amsterdamse Weg. Linksboven de halfronde schapenwei bij de schaapskooi bij juffrouw Tok. Daar naast een kuil waar je beschut in kunt picknicken. Die doet niet mee in dit verhaal. Een eindje verder naar rechts de Mechelse Kuil. Daar onder Heidenstad.

Goed, in de tijd van Van Geelkercken lag hier dus misschien een zigeunerkamp. Eromheen loopt de Kromme Laan, de enige Kromme Laan en de verre omgeving, over een smalle rondlopende wal. Misschien hoorde die wal er ook wel bij. In elk geval is die laan ouder dan het bos, want waarom zou je een bochtige wal aanleggen die heel onhandig alle rechthoekige percelen in jouw naaldhoutplantage doorkruist? De overige paden vormen een net raster. Duidelijk is de wal te zien van de Kromme Laan, en dat lijkt me in elk geval geen duin maar een menselijke wal. En daar binnenin nog een menselijke wal, keurig parallel. En daarbinnen het gat. Wat het is, is alleen op te helderen met archeologisch onderzoek. Resten van houtvuren, een paar potscherven, een paar resten van palen, kassa! Jan zegt dat er alleen onderzoek naar de wallen is gedaan, maar niet naar de plek zelf. Jammer!

Elders lees ik dat het misschien een pleisterplaats is geweest op een hessenroute, maar dat lijkt mij onlogisch: dan had Van Geelkercken het dan niet Heijdenstadt maar Hessenstadt genoemd. Want die Hessenen waren net als hij Christenen, maar dan uit Duitsland. Een kamp voor Roma of Sinti lijkt me logischer. Jan denkt eerder aan een nederzetting dan aan een pleisterplaats. Graven moeten we!

Heidenstad staat op meer kaarten, maar die zijn wel allemaal van Elshoff en Van Geelkercken. Dit is een kaart van Van Geelkercken uit 1653. Hij schrijft Heijdenstadt ten zuidoosten van het halfronde veld (de schapenweide bij de schaapskooi). Hij tekent er geen wal omheen, maar ik zie wel vaag een blauwe vlek die op water duidt.

De Ginckel in 1653 op een kaart van Van Geelkercken
GA 5436-1661-70

Elshoff tekent Heidenstad in 1722 op zijn kaart van Reemst ten noorden van de Paalberg. Ineens valt me op dat op alle kaarten de plek bij een kruispunt van wegen ligt.

Reemst in 1722
GA 0409-1538-0001

Goed, ik ben benieuwd naar jullie reacties. Wat zou Heidenstad kunnen zijn?

topboektip: De geschiedenis van Nederland in 100 oude kaarten