Hier weer een topkaart van Nicolaes Van Geelkercken.

GA Oud Archief Arnhem 2000-4609

Klik door naar de kaart in het Gelders Archief en zoom in tot de kleinste details.

Rechtsonderin net buiten de kaart ligt Arnhem. Het noorden is de linkerbovenhoek. Je ziet heidevelden, heel veel wegen en een aantal enclaves. Die liggen er nog en ken je vast: linksboven Pampel (daar is nu museum Kroller-Muller), Deelen (vliegveld), Terlet (ook vliegveld) en Reemst. Onderaan de Warnsborn. Rechtsonderaan Valkenhuizen: die boerderij ligt nog altijd ten oosten van de A50 net buiten Arnhem. Tussen Warnsborn en Valkenhuizen zie je De Cluijs: daar ligt nu ongeveer het openluchtmuseum of de dierentuin.

De kaart draait om het Deelense Veld dat Van Geelkercken met rood omtrekt. Het Schependom Arnhem omtrekt hij met geel, en ziedaar de reden van de kaart: bij de Kempenberg ligt een groot gebied zowel in geel als in rood.

Geniet van deze mooie kaart van bijna 400 jaar oud. Maar ik heb ook een puzzel: de Kroatenpas. Die loopt van links naar rechts midden over de kaart. Wat zou dat zijn?

Anderen, historici, hebben hier ook over nagedacht. Op de grens van Deelen en Reemst ligt de Kompagnieberg die Nicolaes niet intekent maar tijdgenoten wel. Het was de tijd van de 80-jarige oorlog met Spanje. Ik lees dat men denkt dat daar een tijd een legereenheid heeft gelegen die bestond uit Kroaten en die zijn plunderend door het gebied gegaan.

Nou vind ik dat niet logisch: waarom zou je in een baan van 200 meter een heideveld zo heftig plunderen dat Nicolaes de baan intekent? Ik denk aan een windhoos. In 1674 werd de Dom te Utrecht verwoest door een tornado. De kaart van Nicolaes is van 1629, dus nee, dat kan niet dezelfde zijn, maar er waren dus best heftige tornado’s. Een windhoos zou een spoor moeten kunnen geven, zelfs op een kaal heideveld. Wat denken jullie?

Op de vorige puzzel over Heidenstad kwamen geweldige reacties binnen. Andere Heidensteden in Europa, een ringwalburg zoals bij Uddel, pleisterplaatsen: van alles droegen jullie aan. Reuze bedankt allemaal want dat draagt enorm bij aan de gedachtevorming. Ik reken erop dat jullie hierover ook mee willen denken. Kroaten in het Spaanse leger, windhoos of iets anders?