Vandaag en gisteren heb ik gefietst rondom Maanen. Het is gelukt, maar het was vandaag aan het eind van de dag zo koud dat ik juist van het mooie deel bij de Sijsselt geen foto’s heb.

Maanen is het buurschap tussen Ede (eigenlijk Veldhuizen) en Bennekom. Het heeft een lange geschiedenis, maar het liep met Maanen niet goed af. Net zoals de andere buurschappen op de helling van het Binnenveld had Maanen gronden van hoog en droog op de stuwwal tot laag en nat in het Binnenveld. Dat was handig, want de grote diversiteit zorgde voor een stabiel landbouwsysteem. Bij Lunteren, Doesburg en Bennekom is dat nog altijd mooi te zien, maar Veldhuizen en Maanen zijn door de stad Ede opgeslokt.

In het oosten heb ik de grens van Maanen rond de Sijsselt getrokken, maar de Sijsselt was, voordat het in handen van Kernhem kwam, domeinbos van de Graaf en later Hertog van Gelre. Maanen had daar toegang toe als ze maar wel recognitie betaalden aan de bosmeester. In 1427 stopte dat, toen verloor Maanen de vrije toegang tot de Sijsselt omdat de hertog van Gelre dat beleende aan Kernhem. Dat was voor Maanen een grote klap, want ze hadden heideplaggen nodig voor in de potstal waar hun schapen ’s nachts stonden die zorgden voor mest voor hun akkers. Geen heide betekent dus ook minder vruchtbare akkers. Kernhem stond wel toe dat Maaners in de Sijsselt hun schapen dreven en plaggen maaiden, maar de vrijheid was voorbij.

Een eeuw later begon men bij Veenendaal met het vervenen van het Binnenveld, waarbij ook het Maanense veen werd afgegraven. Inmiddels reikt de gemeente Veenendaal tot ver in Maanens gebied.

In 1845 werd de Rijnspoorweg door Maanen gelegd. Station Ede-Wageningen ligt in Maanen.

Halverwege de 20ste eeuw kwam daar de A12 bij.

Tenslotte offerde Ede, waar Maanen onder valt, het oude Maanen ten noorden van de A12 op aan de nieuwe tijd. De dekzandrug waar de buurschap begonnen is, ligt onzichtbaar in de stad. Niet alleen het station, maar ook het ziekenhuis en de Hogeschool liggen in Maanen. En de oude Enka, het kazerneterrein. Maanen heeft twee windmolens langs de A30. En nog altijd breidt het bedrijventerrein de Frankeneng in Maanen zich uit. Ik kwam op mijn fietstocht prachtige oude boerderijen tegen die zijn ingekapseld door bedrijven.

Het oude Maanen zie je nu alleen nog ten zuiden van de A12. In Ede zie je Maanen terug in namen van wijken en straten. En de boerderij met de schaapskooi die eens in het centrum van Maanen stond en staat te glunderen in een nieuwbouwwijk, prachtig gedaan!

Boerderij
Google Streetview

Hier twee kaartjes van Maanen die de aftakeling aardig weergeven. Het eerste kaartje is van 1857, de tweede van 2020:

Maanen in 1857.

Klik op een afbeelding voor een grotere versie.

Maanen in 2020.

Het was voor het grootste deel geen mooie fietstocht en ik ben onthutst hoe weinig Ede heeft laten bestaan van de oude grens, wat toch een dijk met bomen erop geweest moet zijn. Alles is weg.

Ik begin langs de Maanderdijk en fiets met de klok mee. De eerste foto is de Maanderdijk met links de knotelzen en de prachtige populieren met grijze stammen. De dijk scheidt Maanen (rechts) van de polders van Bennekom (links).

Maanderdijk

Langs een groot deel van de Maanderdijk ligt in Maanen een lange strook land die niet meedoet met de indeling verderop. Ik vermoed dat het hier vaak nat was. Je kunt goed zien op de tweede foto dat de dijk echt hoger ligt, maar eigenlijk stroomde het water van rechts naar links.

Maanderdijk

Maanen stopt nu bij De Dragonder, maar ik interpreteer oude kaarten zo dat het voor de vervening doorliep tot de oudere grens met Utrecht, en daar ligt nu de Grift. Dit is de zuidwesthoek van dat oude Maanen.

Benedeneind

Ik fiets langs de Grift naar Veenendaal. In Veenendaal is de oude Grift gedempt (in de 19de eeuw is het Omleidingskanaal gegraven). Hier lag de Grift vroeger.

Verlaat

Ik kom in het centrum van Veenendaal waar vast niemand weet dat dit Maanen was. Deze twee appartementenblokken aan het Zwaaiplein staan op de westpunt in Maanen:

Zwaaiplein

Ik fiets verder en ga de oude Buursteeg in wat de noordgrens is van Maanen. De weg heet nu Blauwgras, Vedergras en De Balk. Pas buiten Veenendaal komt de naam Buurtlaan-Oost tevoorschijn. De Buurtlaan heeft zowaar een eigen brug over de A12. Aan de andere kant begint het grote bedrijventerrein Frankeneng van Ede. Ik fiets tussen saaie blokken door over de Pakhuisweg en dan de Schutterweg. Die heet zo omdat hier het Veldhuizerschut lag in de dijk tussen Maanen en Veldhuizen.

De Buurtsteeg waar het Veldhuizerschut gelegen moet hebben.
Hier lag het Veldhuizerschut. Foto: Mathilde, 2020.

De straatnaam verandert in Galvanistraat. Onder de windmolen moet ik altijd even stoppen en omhoog kijken: wat een geweld. De straatnaam verandert in Frankeneng, en hier staan zowaar eiken op een wal. Maar ook deze zijn nieuw, geplant om de austosloperijen enigszins aan het zicht te onttrekken.

Eiken op wal langs de Frankeneng

In Ede raak ik de weg kwijt. Ik fiets in het oosten Ede uit en ga nu nog een rondje rond de Sijsselt. Hehe, dat is echt genieten. Maar inmiddels is het zo koud, dat ik geen foto’s meer maak. Ik fiets door tot fietsknooppunt 88, de plek van de uitkijktoren en de ijscoman bij het spoor. Iets ten noorden hiervan lag de oostpunt van Maanen. Vandaar fiets ik langs het spoor en over de Horalaan. Ik geniet ondanks de kou. Maar daarna ga ik de moderne stad weer in via de Zandlaan en de Frans Halslaan. Bij de fietsbrug steek ik de A12 over en kom weer op de Maanderdijk.

Snel naar huis, opwarmen.

Mijn boek ‘Water in het Binnenveld’ gaat over de watergeschiedenis van het Binnenveld en staat vol kaarten, tekeningen en foto’s die het verhaal verduidelijken. Inclusief een wandelroute, fietsroute en wensroute. Plus transcripties. Het laatste concept hiervan kun je voor 6 euro kopen. Let op: dit is een document waar ik al jaren aan werk. Zo een keer per half jaar krijgen alle kopers een update. Tot ik op een goede dag op de ‘publiceren’ knop druk, en vanaf dat moment is de pdf niet meer beschikbaar. Het boek zal ongeveer 24 euro gaan kosten, zal 160 bladzijden hebben met minstens 130 kleurenpagina’s.