De Goudsberg bij Lunteren ligt op de noordwestpunt van twee stuwwallen.

Klik op een afbeelding voor een grotere versie. Dat kan met alle plaatjes op dit blog.

Ten zuiden van de Goudsberg ligt de Stuwwal van Ede met de top op 56 m+NAP in de Sijsselt. Ten zuidoosten van de Goudsberg ligt de Stuwwal van Reemst die twee toppen heeft op 51 m+NAP: de Valenberg bij Mossel en de Kompagnieberg in Park de Hoge Veluwe. De Goudsberg is een ronde berg die van beide stuwwallen gescheiden is door een dal. De top is nu 46 m+NAP, maar die was vroeger volgens oude topografische kaarten 56 m+NAP. De top is namelijk afgegraven.

De berg hoort bij de Stuwwal van Reemst. Dat kunnen geologen zien aan de richting van de lagen die scheefgesteld zijn bij de vorming ervan. Ook kunnen ze zien dat de stuwwal van Reemst om die van Ede heen is gevouwen, dus jonger moet zijn. Hier een mooie tekening. Op de volgende AHN uitsnede kun je het zelf ook zien aan de lijnen van grindgroeves. Die lijnen staan namelijk loodrecht op de persrichting van het ijs.

zuidelijke Veluwe
kaart van Van Maarleveld, 1951.

De heuvel is een pokdalig ding vol littekens van grote en kleine groeven. Op het AHN kun je dat mooi zien. We klagen wel eens dat Nederland zo vlak is en het buitenland mooier, maar we graven wel zelf onze heuvels af. De grote zandgroeve is heerlijk speelgebied. Het zou leuk zijn als in de steile noordrand een verticale rand gemaakt zou worden zodat je de gestuwde lagen zou kunnen zien. Dat lijkt me een topidee. Maar behalve deze reusachtige groeve zijn er nog ettelijke andere kuilen en kuiltjes waar zand, grind, leem en ijzer werd gewonnen. Ook het amfitheater van de NSB is goed zichtbaar links van de groeve.

AHN
foto
de oude zandgroeve

Het ontstaan van de Goudsberg

De Goudsberg ligt waar het ijsveld van de Gelderse Vallei zich splitste. Een deel van het ijs rukte verder op naar het zuiden naar het Binnenveld en een deel ging oostwaarts naar Lunteren. De Goudsberg ligt als een wig tussen deze twee ijslobben. Bij het groeien van de twee ijsvelden raakte de Goudsberg in de tang en werd hij meer en meer samengeperst. Vandaar dat de berg hoger is dan de heuvels in de nabije omgeving. De enige andere berg op de Veluwe waar hetzelfde mee is gebeurd is de Zijpenberg bij Rheden. Maar dat is een ander verhaal.

Op de Goudsberg

Bovenop de Goudsberg is van alles te zien: het Middelpunt van Nederland, aangegeven door een mooi cortenstalen kunstwerk. Er zijn meer middelpunten van Nederland, want het is maar net hoe je meet natuurlijk. Maar het is wel een mooi middelpunt, met een prachtig uitzicht.

foto

Ook de moeite waard is het theater en de muur van Mussert op het bungalowpark. Gewoon heenlopen en net doen of je erbij hoort.

foto

Over de Goudsberg loopt een Hessenweg. Een Hessenweg is een brede rechte weg tussen handelssteden in Duitsland en Holland. De Duitse karren hadden een andere wielbreedte dan de Nederlandse en daardoor konden ze elkaars wegen niet gebruiken. Speciaal voor de rondreizende Hessen zijn door Nederland lange rechte brede wegen aangelegd. De Hessenweg over de Goudsberg was berucht vanwege het mulle zand en de steile helling. Wagens kwamen vaak vast te zitten. Zodra een karrenspoor te diep werd, maakten de berijders een nieuw spoor ernaast. Nou dat herken ik, ik deed precies hetzelfde in Afrika. In mul zand konden wegen honderden meters breed worden. In het bos rond de kruising bij de Goudsberg kun je vanuit de lucht wel 100 meter breed sporen ontdekken. Dat je die na zoveel tijd nog zo goed kunt zien! Zouden de sporen van mij in Niger over vijfhonderd jaar ook nog zichtbaar zijn? Maar goed, landeigenaren naast de weg vinden dat natuurlijk niet leuk, en werpen wallen op om het uitdijen van de weg tegen te gaan. Uiteindelijk is verharding de oplossing gebleken.

Vroeger was de hele berg begroeid met heide, zie volgende kaart uit 1900. Op het hoogste punt stond het Signaal Lunterse Heide, en ik geloof direct dat je vandaar de halve wereld kon zien, zeker Amersfoort.

lunteren-1900

Een lezer combineert de tekening van Van Maarleveld met het AHN en krijgt de volgende prachtige figuur. Wat is onze hobby toch veranderd sinds AHN. Ik gebruik op dit blog alleen de voor iedereen toegankelijke gratis versie, zodat je mee kunt kijken en wie weet wel verder gaat puzzelen. Maar ik vermoed dat je daarmee niet zo’n figuur als de volgende kunt maken; ik zou in elk geval niet weten hoe.

Floris Strijbos

Ik vind dit net een grote blauwe zee met de Veluwe en Utrechtse Heuvelrug als eilanden. Zo zie je ook geweldig mooi hoe de Goudsberg als een kaap in deze zee steekt. Hij komt met nog een andere figuur ook van de Goudsberg:

Floris Strijbos

Top top top, hier kik ik op.

boektoptip: Het landschap de mensen