Een opvallend fenomeen in bossen zijn rabatten. Rabatten zien eruit als aspergeruggen maar dan wat groter. Hier een AHN-uitsnede met rabattenbossen in Ampsen bij Lochem. Doorklikken op de afbeeldingen levert een grote afbeelding op; als het goed is geldt dit inmiddels voor alle plaatjes op dit blog.

AHN rabatten in Ampsen, Lochem.
Rabatten in Ampsen, Lochem. AHN.

Rabatten zijn dus greppels en ruggen. De ruggen zijn gemaakt met grond uit de greppels; op de ruggen kunnen boomsoorten geplant worden zoals populier, naaldhout en eik. Maar in Ampsen zag ik prachtige rabatten met twee en drie rijen beuken erop. Maar daar heb ik helaas geen foto van gemaakt.

Het leuke van de rabattenbossen bij Ampsen is voor mij, Veluwenaar, dat de greppels ook echt vol water staan:

natte rabatten.
Natte rabatten in Ampsen, Mathilde, 2021

Dat is op de Veluwe meestal niet het geval. Daar ligt de greppel vol blad en zie je als bosbouwleek (ik) dus niet waarom je al dat werk zou verzetten.

Droog rabattenbos
Droog rabattenbos bij Voorst. Mathilde, 2019

Rabattenbossen liggen vaak in oude landgoederen. Dat is logisch. Ten eerste liggen landgoederen vaak in de natste delen van het land die niet voor landbouw geschikt waren. Daar lag wild land, wat de omwonenden natuurlijk best gebruikten voor van alles en nog wat, begroeid met wild bos, maar het was geen dure landbouwgrond. Die gebieden werden in Midden en Oost-Nederland veelal ontwikkeld tot landgoed. Of je nou wandelt in Twickel bij Delden, Westerflier bij Diepenheim, Ampsen bij Lochem, Hackfort bij Vorden: de landgoederen liggen allemaal op de natste gronden in de omgeving. Daar kon men jagen in de natte wilde bossen. Nu, mei, is het daar prachtig: speenkruid, boshyacinth, bosanemoon, lenteklokje, kievietsbloem: stinzenflora voor natte bosgrond onder loofboom waar het blad nog niet aan zit.

De rabattenbossen liggen dus in dit soort landgoederen. Al sinds de 18de eeuw worden ze beschreven. Hier nog wat AHN-uitsnedes van andere landgoederen met rabatten. Alle uitsnedes zijn op dezelfde schaal. Deze is Kranengoor, het oudste beschreven rabattenbos van Nederland.

AHN rabatten in Kranengoor, Graafschap.
Rabatten in Kranengoor, Laren, AHN.

Over de rabatten in Kranengoor is veel meer te lezen in een masterscriptie en een veldonderzoek uit 2020, zie www.landgoedkranengoor.nl.

Ook ligt bovenop de Lonnekerberg een gigagroot rabattenbos, het is een en al rabat daar. Als kind dacht ik eigenlijk dat bossen altijd op rabatten lagen, want dit was het bos van mijn jeugd.

AHN rabatten op de Lonnekerberg, Twente.

Soms gingen we wandelen in het Haagsebos, tussen Lonneker en Losser. En ook dat is een en al rabat:

AHN rabatten in Haagsebos, Twente.
Rabatten in het Haagsebos bij Lonneker, Twente. AHN

In Wageningen hebben we ook een rabattenbos, het Dassenbos. De gemeenteraad heeft vorige week besloten om daar een gemeentelijk monument van te maken. Niet vanwege de dassen daar, want die zijn er niet, maar vanwege de rabatten. En terecht want dit ligt wel echt bedreigd. Hier een uitsnede weer op dezelfde schaal als alle vorige:

AHN rabattenbos in Wageningen.
Rabattenbos op de campus van de WUR, Wageningen. AHN.

Ik vind het bijna humor.

boektoptip: Het verborgen leven van bomen