De Sandr van Schaarsbergen is een relatief vlak gebied tussen stuwwallen (het is een puinzooimodderdelta) met daarin twee stelsels van droogdalen.

Vroeger toen de Veluwe niet bebost was, waren die dalen waarschijnlijk prominenter zichtbaar dan nu. Toch kun je ze zien en voelen. Gisteren reed is ’s avonds om 23 uur over een lege A50 van Apeldoorn naar Arnhem. Bij Terlet kijk je dan prachtig tientallen kilometers ver naar het zuiden en daalt de weg af een vrij diep dal in voor hij bij Schaarsbergen weer omhoog komt. Ha, het Merkendal denk ik dan.

kaart van Van Geelkercken, 1650
GA 2000-4613

Op deze dubbelkaart staat het droogdalsysteem van de Heelsumsebeek. Zie de dikke groene banen op de linkerhelft. Helemaal links het Papendal (het sportcentrum is naar een droogdal genoemd) met de zijdalen Lange del en Turfdel. Het grote systeem is het Merkendal met een aantal naamloze zijdalen maar ook het Grasdel.

Het tweede dalsysteem met droogdalen is het Renkums Beekdal. Er bestaat ook een kaart die de droogdalen daar met naam en al weergeeft, maar die kaart kan ik hier niet gebruiken want die is niet openbaar toegankelijk. Hij is van Van Call. Hier zonder link:

Ik vind het net een hand met teveel vingers die in de aarde steken. Het noorden is links. Rechtsboven zie je de Heelsumsebeek en onderaan stroom van links naar rechts de Renkumsebeek. De bruine banen zijn droogdalen en de namen staan erbij.

Hier alle droogdalen met oude namen in de sandr van Schaarsbergen.

AHN, bewerking Mathilde

1 = Renkums Beekdal

2 = Paalbergsedel

3 = Turfdel

4 = Quadenoordsedel

5 = Hartensedel

6 = Fluitersdel

7 = Heelsums Beekdal

8 = Papendal (

8b: bij de bovenste 8 ligt het Everwijnsdel

9 = Langedel

10 = Turfdel

11 = Merkendel

12 = Grasdel

In een volgend stuk bekijk ik op google streetview wat een automobilist merkt van deze dellen. Landschap lezen vanuit de auto!