Ik ga nog even door met de waarden langs de Rijn, want wow wat zijn daar veel kaarten van gemaakt in de 17de eeuw.

Ik kom een klein kaartje tegen van het Vastrixwaardje. Het is een schetskaartje van Bernard Kempinck uit 1607 dat in een dik pak papier zit dat helaas niet is gedigitaliseerd. Het pak hoort bij een onderzoek naar de doorvaarbaarheid van de Rijn.

In die tijd probeerde men land aan te winnen in de Rijn, want in het Gelders waterrecht was bepaald dat dit nieuwe land ten goede kwam aan de aanliggende. Dus een boer legde een krib, daarachter ontstond een zandbank, hebbes.

Tot de Rijn te smal wordt. Wat slecht is voor de scheepvaart maar ook voor de ijsgang: veel overstromingen zijn veroorzaakt doordat grote ijsschotsen de boel blokkeerden, want die ijsschotsen bleven achter die kribben hangen.

O ja, de Vastrixwaard. Waarom deze? Nou, omdat de naam me intrigeert: hij lijkt op Asterix. Maar even googelen levert Vastrix als achternaam op. Ok, dit waardje was dus van heer Vastrix.

GA 0012 kaart 643-0001

Er staat niet zoveel op wat me wijst waar ik moet zoeken. Onderaan de Rhijnstroom, maar stroomt hij van rechts naar links of van links naar rechts? Dus ligt deze waard ten noorden of ten zuiden van de Rijn?

Ik puzzel verder en lees de tekst. Dat is het handschrift van Bernard Kempinck, en daar ben ik inmiddels aan gewend. Lees met me mee, ik begin bovenaan.

  • Die Klinckhamer Erfe. Daaronder een horizontale lijn over de volle breedte van het kaartje. Dit is of een dijk (dan kijk ik naar het zuiden en is het de bandijk in de Betuwe) of de steilrand tussen Amerongen en Rhenen (dan kijk ik naar het noorden).
  • Weijwerden – Weijwerden: weilanden dus.
  • rechterkant in de kantlijn: alhier toe sien is.
  • Daaronder een halve cirkel met diverse kronkelwaarden en strangen of hanken, de binnenste waard tegen de Rijn aan is beplant. De teksten van buiten naar binnen:
  • verlande leeghte, en iets rechts daarvan nog een leegthe. Leeghte is laagte, geen leegte. Een leeg veld is een laag veld, niet perse een leeg veld. Okay, dit is dus een oude meander van de Rijn die de Rijn na een winter met hoog water heeft verlaten. Maar deze verlaten bocht ligt niet synchroon met de rest van het plaatje, dus we zien hier twee fases. Ik lees verder.
  • In de brede oningekleurde rand (waar de leeghte doorheen breekt) staat het echt: Vastericks wertgen lanck 300 stappen. Ik moet iets zoeken van rond de 450 meter lang; volgens mij telde hij alleen zijn linkerstap – of rechter – wat vanaf de twintig het enige logische is; probeer maar uit.
  • Daaronder een strook die Bernard moerassig tekent: waterigen hanck offte verwaeghden stranck. Ik begrijp de twijfel, is een met riet volgegroeide oude Rijnbocht een vervaagde strang of is het een waterige hank? Is het nog water of is het al land? Ha, die strang is rechts met een hek afgesloten van de Rijn. Met rijshout dus, zodat hij verlandde. Dus dat is de bovenstroomse kant dus ik kijk naar het noorden.
  • Dan de halfronde cirkel met plantjes: Dnestiensen Rijshwerdt Hmm? Is dat wel een D? De onderste krul loopt de verkeerde kant op. Dat is jammer. Misschien Gnestiensen Rijshwerdt? Enestiensen Rijswerdt? Lnestiense Rijswerdt? Hoofdletters en namen zijn altijd lastig. Aan deze rijswaard zitten drie kribben vast: meneer Dnestien of Gnestien of Enestien of Lnestien wil nog meer land laten aangroeien. Ik lees graag wat jij denkt dat er staat. Die n kan ook fout zijn natuurlijk. Of Ene stiense rijswerdt, maar wat betekent dat dan?

Waar zit ik? Het beste aanknopingspunt is Erve Klinckhamer want dat ligt nog altijd te liggen bij Elst op de steilrand:

Het is een nieuw wit huis, maar het is een oud erf. Ik kijk op het AHN en zoom even in want anders zie je niks van het waardje. Immers, als ik uitzoom pakt de Utrechtse Heuvelrug alle hoogteverschillen weg. Rechts in rood Erve Klinkhamer. Je ziet het Vastrixwaardje en die andere onleesbare. Je ziet verder de Rijn, en linksonderin een waterplas. Dwars door het Vastrixwaardje loopt de Ingense veerweg en onderaan zie je het Ingense Veerhuis. Het Vastrixwaardje is inderdaad ongeveer 450 meter lang.

Beetje uitzoomen geeft meer overzicht. Bruin en geel is de Utrechtse Heuvelrug, lichtblauw de Rijn. Daartussen in donkerblauw de uiterwaarden. Het vierkant links bovenaan is kasteel Amerongen. Het Vastrixwaardje ligt bij Elst tussen Amerongen en Rhenen. Het is nu een uiterwaard, dus een gebied tussen de zomerdijk en de winterdijk, die hier afwezig is want de steilrand fungeert als zodanig. Dat betekent dat de waard kan overstromen.

Ik fiets erheen. De eerste foto is vanaf de Ingense veerweg naar het westen. Het riet groeit in de verlande strang.

Deze foto is vanaf dezelfde weg naar het oosten. Je ziet nog net het witte huis van Erve Klinkhamer op de hoge rand tussen de bomen liggen.

Hier kijk ik op dezelfde weg naar het zuiden en zie in de verte het Ingense Veerhuis liggen. Prachtig pand.

Haha, ik mag niet van de weg af, maar dit bord nodigt ook niet echt uit: Drijfzand.

Onder de steilrand van het hoge land ligt overigens een wandelpad dat niet is opgenomen in een klompenpad. En volgens mij kun je daar ook door de uiterwaarden naar Amerongen lopen, maar ook dat zie ik niet terug bij de klompenpaden of op wandelnet. Weet iemand meer?