Het ijs in de ijstijd kwam uit het noorden, en rond de uiterste grenzen zijn de stuwwallen opgeperst. Hoe kan het dan dat ten noorden van die rij stuwwallen het zo vlak is? Daar hebben toch de gletsjers gelezen die keileem op de grond hebben achtergelaten?

Klopt. Maar dat keileem zit diep in de grond. Het ijs is namelijk niet over de grond geschoven, maar is diep in onze losse zanden en kleien weggezakt. Daarna zijn door rivieren en zee die dalen opgevuld met zand en klei.

Lezers: sommigen zullen wel gemerkt hebben dat ik met een grote update van dit blog bezig ben. Ik ben alle 315 stukken aan het lezen, bijwerken, weggooien, splitsen, samenvoegen, schrappen. Ik heb mezelf hiervoor de hele maand november gegeven. Dus een trouwe lezer zal deze maand regelmatig stukken tegenkomen die je in een andere versie al eerder hebt gezien. Zoals dit stuk.

Hier een dwarsdoorsnede door Nederland.

doorsnede ijslandschap nederland
tekening: Mathilde, 2019

Je ziet op deze doorsnede dat het keileem onderin diepe dalen ligt. Zo’n diep dal noemen we een glaciaal bekken. Geografen noemen dat ook wel een tongbekken, maar dat vind ik geen mooi woord. Het ijs in zo’n bekken was minstens 200 meter dik, nou daar is niets van over. Deze bekkens zijn in de 120.000 jaar sinds hun ontstaan opgevuld door afzettingen van de Rijn, de Maas en de Noordzee. Daardoor zijn ze zo vlak. Als ze niet waren opgevuld, ja dan was Nederland geen fijn fietsland geweest.

Op de volgende tekening heb ik weergegeven hoe een glaciaal bekken en de stuwwallen aan weerszijden ontstaan. Het is wel goed te bedenken dat, in tegenstelling tot wat geologen tot 20 jaar geleden dachten en wat iedereen van mijn generatie geleerd heeft op school, het ijs niet als een bulldozer alles om zich heen wegduwde. Nee, het ijs zakte in de grond en daardoor werd de grond eronder weggeperst.

ontstaan van stuwwallen aan weerszijden van een ijslob. tekening Mathilde 2021

De twee mooiste voorbeelden van glaciale bekkens in ons land zijn de Gelderse Vallei en de IJsselvallei.

In Nederland liggen er vijf: zie volgende kaart. De twee onder Noord-Holland zijn wel heel bijzonder: dit zijn begraven bekkens omgeven door begraven stuwwallen.

Wie zich nu afvraagt wat toch die twee blauwe ‘ijstijdbeken’ zijn onder Twente en de Achterhoek, kan hier verder lezen.

Topboek over De vorming van het land