Jazeker! Al eerder hebben we gezien dat ze kunnen wandelen, maar botsen kunnen ze ook.

Ik ken twee voorbeelden in Nederland: de Goudsberg bij Lunteren en de Zijpenberg bij Rheden.

Goudsberg

De Goudsberg bij Lunteren ligt op de noordwestpunt van twee stuwwallen. Op de volgende AHNuitsnede de knop-met-gat linksboven.

De naamgeving is onduidelijk: Lindeboomsberg, Galgenberg, Goudsberg, Steenenberg, Keiberg?

Ten zuiden van de Goudsberg ligt de Stuwwal van Ede met de top op 56 m+NAP in de Sijsselt. Ten oosten van de Goudsberg ligt de Stuwwal van Reemst die twee toppen heeft op 51 m+NAP: de Valenberg bij Mossel en de Kompagnieberg in Park de Hoge Veluwe. De Goudsberg is een ronde berg die van beide stuwwallen gescheiden is door een dal. De top is nu 46 m+NAP, maar die was vroeger volgens oude topografische kaarten 56 m+NAP. De top is namelijk afgegraven.

De berg hoort bij de Stuwwal van Reemst. Dat kunnen geologen zien aan de richting van de lagen die scheefgesteld zijn bij de vorming ervan. Ook kunnen ze zien dat de stuwwal van Reemst om die van Ede heen is gevouwen, dus jonger moet zijn. Hier een mooie tekening van Van Maarleveld, 1951.

zuidelijke Veluwe
kaart van Van Maarleveld, 1951.

De Goudsberg ligt in de Y waar het ijsveld van de Gelderse Vallei zich splitste. Een deel van het ijs rukte verder op naar het zuiden naar het Binnenveld en een deel ging oostwaarts naar Lunteren. De Goudsberg ligt als een wig tussen deze twee ijslobben. Bij het groeien van de twee ijsvelden raakte de Goudsberg in de tang en werd hij meer en meer samengeperst. Vandaar dat de berg hoger is dan de heuvels in de nabije omgeving.

Zijpenberg

Een andere berg op de Veluwe waar iets dergelijks mee is gebeurd is de Zijpenberg bij Rheden. De Goudsberg en de Zijpenberg zijn zusjes. Op de volgende AHNuitsnede ligt de Goudsberg linksboven, en de Zijpenberg rechts.

De Zuid-Veluwe op het AHN
bron: AHN

De Zijpenberg ligt op de plek waar de stuwwal van Arnhem en die van Apeldoorn elkaar raken. De Zijpenberg is de hoogste berg van de Veluwe – en dus van ijstijd-Nederland. [Niet dat ik vind dat Limburg niet mee mag doen, maar dat is onderdeel van de Ardennen, en de Zijpenberg is stuwwal.] De stuwwal van Arnhem draaide daar om zijn as , en de Zijpenberg raakte in de verdrukking en perste zichzelf omhoog. Dus deze botsing was het gevolg van een wandelende stuwwal.

Er liggen enkele hogere topjes in de omgeving, maar dat zijn duintjes die bovenop de stuwwallen zijn gaan liggen en dus niet mee mogen doen in dit verhaal. Als de stuwwal niet zo was weggeerodeerd - bijvoorbeeld bij de Posbank - dan was de Zijperberg de grootste, dikste en hoogste berg van Nederland geweest.

Dat de Zijpenberg een echte grote berg is, kun je wel zien op het volgende plaatje: wat gebeurt er als het water tien meter stijgt? Dan ligt de Zijpenberg als hoge berg voor de kust van Europa.

Alles onder 10m+NAP in Nederland
bron: AHN, bewerking: Mathilde

boektoptip: Het landschap de mensen

  • Nederlveluwe op het AHN
  • Alles onder 10m+NAP in Nederland
  • De Zuid-Veluwe op het AHN
  • kaart van de stuwwallen en droogdalen van Van Maarleveld