De Scheidingslaan loopt vanaf de rotonde bovenop de Wageningseberg tot aan (met een beetje goede wil) het Heidepark bij Wageningen Hoog. Het zuidelijke deel is asfalt. Dat deel sluit niet mooi aan op de rest. De rest is een kaarsrechte lijn, zie mijn tekening op het AHN. Wat is deze rechte lijn?
De asfaltweg is aangelegd als inrit voor het ziekenhuis; zie volgende kaart voor de oude situatie voor de aanleg van de N225 en de bouw van het ziekenhuis. Inmiddels is het ziekenhuis ook al weer weg. De asfaltweg hoort oorspronkelijk niet bij de Scheidingslaan en is er gewoon aangeplakt.
De oude Scheidingslaan loopt tussen de Domeinweg en Heidepark van niks naar nergens. Alleen de zuidelijke helft tot aan de Geertjesweg is een laan; tussen de Geertjesweg en het Heidepark is het een beukenrij en een smal paadje.
Zo’n kaarsrechte weg heeft geen Middeleeuwse oorsprong, is niet ingesleten door eeuwen gebruik, is geen voetpad dat handig liep van A naar B. Nee, De Scheidingslaan is aangelegd eind 18de eeuw. De naam kreeg hij niet voor niets: de Scheidingslaan scheidt het openbare bos van de Rekenkamer, later Provincie, van de particuliere terreinen aan de westkant.
Een schets uit 1793
Deze schets uit 1793 in het Gelders Archief lijkt niet interessant, maar hij fascineert me. Samen met Geert Nijland begin ik aan een lastige puzzel over de Moft met de bossen en heidevelden, het oude domeinbos van de Gelderse Rekenkamer en verkochte percelen, wallen en wegen op de Wageningse Berg met de Scheidingslaan als terugkerend thema.
De schets en bijbehorend stuk heet in het Gelders Archief: Bestek en conditiën voor het opwerpen van een wal om een stuk Heideveld op De Moft. Ik lees het stuk en dat gaat inderdaad over een wal om een heideveld. De schets niet, dat gaat over een rechte lijn, niet over een veld. Eerst de schets.
De stompe hoek tussen twee wegen onderaan, is typisch voor de Wageningse Berg: we kunnen de schets wel op 10 manieren in de huidige Dorschkamp en ONO kwijt. Iets in deze niet zo informatieve schets intrigeert ons en we hebben het gevoel dat er iets achter zit dat wel informatief is.
Aan de linkerkant is De Hoge Grote Weg na Wageningen getekend. Langs deze weg eijkenbomen die enige jaren gestaen hebben en beuken in t voorjaar gepoet. Onderaan een zijweg: de Allee na den Kortenberg. Daar twee namen van de huizen Kortenberg en Groensvoert [Grunsvoort]. Ik weet nu wel ongeveer waar ik zit op aarde: bovenop de Wageningse Berg. Maar waar precies? De zoektocht leidt ons langs vele kaarten en stukken waarbij allerlei wallen, wegen en percelen in de omgeving van de Zoomweg en de Scheidingslaan een geschiedenis krijgen.
De Hoge Grote weg na Wageningen is de Oude Utrechtseweg – nu Generaal Foulkesweg-N225. Hier langs een nieuw aangelegd akkermaalsbos. Ook staan er eikenbomen en beuken (die zouden nu 230 jaar oud zijn, dat is oud maar het zou kunnen dat ze er nog staan.) Bovenin schiet de Weg naer Groensvoert van de Grote Weg af. Het land daar achter is van de Heer van Rosendael. Dat klinkt ver weg, maar de Heer Torck was eigenaar van Rosendael en burgemeester van Wageningen. Het perceel kan Sallants Hegge zijn dat al in 1570 op de kaart van Witteroos staat, want Sallants Hegge was toen van de Drost van Wageningen. Een smalle strook heet De Rotte – Bos en Struellen [struwelen]. Het grote lege deel van de berg heet het Rekencamers Heide Veld.
De Rot is het gebied tussen de Dorschkampweg en de Geertjesweg, maar de naam werd misschien wel voor een groter gebied gebruikt aan de rand van de enck tegen de wildgraaf aan.
Dan de lijn waar de schets om draait: een lijn met bolletjes. De bolletjes zijn pollen, zandhopen dus. Erbij staat: Nieuwe opgeworpen Pollen denoterende de scheidinge tussen het Rekencamers en het Kortenburgse so gesegt werd claer en indisputabel. Er was dus met zandhopen een duidelijke grens gemaakt tussen het openbare bos van de Rekenkamer en het particuliere terrein van de Kortenberg. De Kortenberg? Dat is raar, het land van de Heer van Rozendaal was het toch? Ik frons.
De kadasterkaart uit 1823 brengt ons verder.
Onderaan in geel de oude Utrechtseweg. Daar splitst de Bosrandweg vanaf, en daar vanaf in rood de Domeinweg – die zo heet omdat toen alles al was geprivatiseerd behalve deze weg – die inderdaad naar Grunsfoort en Kortenburg loopt. Langs de Utrechtseweg ligt inderdaad een strook die als ik erop klik – ik kan jullie niet twee dingen tegelijk laten zien – akkermaalshout blijkt te zijn.
Nou twijfel ik al een paar jaar wat de schaal is van de schets. Gaat het om het kleine stukje linksonderaan op de uitsnede van de kadasterkaart waar de Domeinweg en de Bosrandweg samen komen op de Generaal Foulkesweg? Of gaat het over de splitsing meer naar het noordoosten waar de Scheidingslaan zich afsplitst van de Domeinweg? De schets lijkt erg te wijzen naar optie 1. Maar dat slaat nergens op: de Domeinweg was duidelijk zichtbaar, het was niet nodig om daar pollen te maken die de grens aangeven. Terwijl de Scheidingslaan er toen nog niet was. En hij heet niet voor niets Scheidingslaan. Optie 2 is logischer, interessanter, aantrekkelijker, maar dan is de schets wel een grove schets.
Ik begin het te begrijpen: het gaat om het maken van een duidelijke grens tussen het bos van de Rekenkamer en de aan particulieren verkochten percelen. Een scheiding dus, de Scheidingslaan. Dit is het plan voor de Scheidingslaan op de Wageningse Berg! Hehe, ik ben er.
1793: Een vierkant heideveld met een wal
Nu het stuk bij de schets. Dat gaat over een wal rond een heideveld; de tekst geef ik hier voor premium abonnees.
Premium inhoud
Premium abonnees zien hier de tekst van het stuk over een heideveld
Verder met het openbare blog.
De tekst is een bestek van een wal rond een vierkant heideveld in de buurt van het veld van Hendrik van Renesse. De vier kanten van het veld zijn ongeveer even lang. De wal moet een meter hoog worden met aan de buitenkant een greppel van een meter diep. Waar vind ik op de Moft een omwalde vierhoek met deze maten? Die wallen zijn er niet, maar de Vierhoek wel.
Nou is het op deze kaart niet zo duidelijk wat nou precies De Vierhoek uit het bestek is. De tekst is teveel naar rechts gedrukt: wij denken dat de vier vierkantjes links van de tekst samen De Vierhoek vormen. Langs de Scheidingslaan dus.
De kaart uit 1799
Op de volgende kaart uit 1799 vinden we geen Scheidingslaan maar wel De Vierhoek terug:
De Scheidingslaan nu
Er is in het begin geen sprake van een laan, het is een rij pollen (zandhopen): een laan was ook niet nodig, want hij loopt echt van niets naar nergens. Daarom is mijn omschrijving steeds zo uitgebreid ‘bij de rotonde bovenop de berg linksaf het bos in, en dan bij het einde van het asfalt waar een soort parkeerterrein is waar mensen die op zondag hun hond uitlaten hun auto neerzetten’. Daar begint de rij pollen. Later zullen er bomen langs zijn gezet, en nu loopt er een kaarsrecht wandelpad langs oude bomen: aan de westkant het AZC, wijngaard, een huis en voetbalvelden en bosjes, aan de oostkant bos.
Het deel ten westen van de Scheidingslaan werd in percelen verkocht: eerder al aan Hendrik van Rennes, in 1798 aan Van Rijn en Ockerse, in 1809 hebben P.M. Thomas en Van Lynden van Hemmen percelen. Ik vermoed dat deze rijke eigenaars van de Renessekamp zo’n laan wel mooi vonden.
Het noordelijke deel ten noorden van de Geertjesweg is niet uitgegroeid tot een prachtige laan. Het is een rij machtige beuken, maar geen laan.
De Scheidingslaan bij Heidekamp: een paadje langs een hek.
