In Nederland liggen twee oude slapende vulkanen: de Zuidwalvulkaan ligt onder de Waddenzee en Mulciber ligt onder de Noordzee.
Podcast
Zuidwalvulkaan
De Zuidwalvulkaan ligt ten zuidwesten van Griend in de Waddenzee. Deze vulkaan is actief geweest in de Jura, tot zo’n 145 miljoen jaar geleden. Hij ligt nu bedekt onder 2 km zand, klei, grind, kalk. Noordwest Nederland is immers een eeuwig dalingsgebied, dus hij zakt steeds verder weg. Hij is bij toeval ontdekt in 1970 bij een boring naar gas. Bij een proefboring kwam vulkanisch gruis naar boven: bleek dat men precies in een krater aan het boren was. Ook bleek de temperatuur op 2000 meter diepte niet 100 graden te zijn (dat is normaal) maar 135 graden: hee, die vulkaan geeft dus nog warmte af. Niks dood, hij slaapt gewoon al 145 miljoen jaar. Dat er in de Waddenzee een verstoring is van het magnetisch veld wist men al langer, maar nu begreep men waardoor dat komt: in vulkanische gesteenten zit immers veel ijzer en andere magnetische gesteenten.
Mulciber
Onze tweede vulkaan ligt in de Noordzee 100 km verder naar het noordwesten. Deze hebben ze Mulciber genoemd naar de Romeinse God van vuur en vulkanen (ik dacht dat dit Vulcanus was?). Mulciber is ongeveer even oud als de Zuidwalvulkaan en ligt 3300 meter onder de bodem van de Noordzee. Die is daar zo’n 40 meter diep. Hij is ontdekt bij een boring naar gas in 1985, maar aanvankelijk dacht men dat het vulkanisch materiaal dat bij die boring omhoog kwam van de Zuidwalvulkaan was. Pas in 2020 maakte men wereldkundig dat het om een heuse nieuwe Hollandse vulkaan ging. Ik lees dat hij helaas dood is.
De Zuidwalvulkaan is het oranje hartje ongeveer in het midden (in de Waddenzee dus). Mulciber is het oranje eitje daar het dichtstbij naar het noordwesten. Zo te zien valt er verder naar het noorden nog wel wat te ontdekken, maar een eventuele vulkaan daar ligt nog dieper weggezakt.
Ik vind de twee namen helemaal niks: Zuidwalvulkaan en Mulciber. Zullen we ze namen geven naar het dichtstbijzijnde eiland of zandbank? Dan worden het de Griendvulkaan en Klavervulkaan. En die nog onontdekte in het noorden dus de Doggervulkaan.
In boeken over vulkanen komen onze twee niet voor. Daarom geen tip naar een ‘normaal’ boek over vulkanen – hadden ze ons maar niet moeten overslaan. Wist je dat ook op de andere planeten van ons zonnestelsel vulkanen voorkomen? Boekentip.
Uitleg van het kaartje
De legenda rechtsonder gaat van paars onderin via blauw -> groen -> geel naar oranje. Dat geeft een oplopende afwijking van het aardmagnetisch veld aan. Dat wil zeggen dat in de oranje vlakken veel metalen voorkomen die magnetisch zijn, zoals ijzer. Die grote concentratie ijzer wijst op een vulkanisch gesteente, zoals basalt of vulkanische as. En een vulkanisch gesteente wijst op een vulkaan.
Maar die vulkaan hoeft niet precies op die plek te liggen: aswolken en lava kunnen een eind stromen: aanvankelijk dachten geologen dat die as en basalt afkomstig was van de Zuidwalvulkaan – weliswaar een afstand van 100 km, maar het zou kunnen als het as zou zijn: aswolken kunnen ver weg waaien. Basalt niet, basalt is gestolde lava en dat zal niet 100 km vloeien. Maar inmiddels weet men zeker dat Mulciber een heuse eigen vulkaan is.
Benieuwd naar ons nieuwste boek? Dat is: De Veluwezoom in 1887 - met Henriette Fabius op vakantie. We volgen Henriëtte Fabius die in 1887 17 dagen op vakantie gaat naar Oosterbeek en daar een dagboek bijhoudt. Enthousiast beschrijft ze vergezichten, bossen, steile hellingen, watervallen en andere dingen die ze niet kent uit Delft. We lezen het dagboek, andere reisverslagen, prentbriefkaarten en reisgidsen. We beantwoorden de vragen: Waarom was de Veluwezoom toen zo populair bij toeristen, wat deden de toeristen zoal, en waarom gaan wij niet meer op vakantie naar Oosterbeek? Verkrijgbaar als paperback en eboek. Meer over dit boek.
Houd je van fietsen, Groningen en van watererfgoed? Dan is mijn boek Fietsen in Oldambt wellicht iets voor jou. We fietsen door de graanrepubliek in de Dollardpolders, over de keileemheuvels en het oude land en onderweg kijken we naar gemalen, molens, stuwen en ander watererfgoed. Te koop als paperback en eboek.
Serie Het Verhaal van Nederland
Griend, waar we de onzichtbare Zuidwalvulkaan bekijken, is een excursiepunt in de serie Het Verhaal van Nederland waarin we de geschiedenis van Nederland in een dag proppen. Het is 23:39 en we moeten het hele Tertiair en alle ijstijden nog bekijken …
boektip: Rond de Noordzee
tweede boektip, echt een topper: Aan de rand van de wereld
‘Deze hebben ze Mulciber genoemd naar de Romeinse God van vuur en vulkanen (ik dacht dat dit Vulcanus was?).’
“Mulciber is een alternatieve Latijnse naam voor Vulcanus, de god van het vuur, de smederij en vulkanen, die in het oude Griekenland Hephaistos werd genoemd.”
https://www.tno.nl/nl/tno-insights/artikelen/tno-brengt-dode-vulkaan-tot-leven/
Leuk!
Lang geleden heb ik wel meegeholpen met een seismische onderzoek in Noord-Brabant en Gelderland.
Maar deze resultaten van diepboringen zijn nieuw voor mij.
Je schrijft weer over boeiende en interessante onderwerpen.
Vrolijke groet,
Leverde dat seismisch onderzoek iets verrassends op?