Valkenhuizen bij Arnhem, zijdal van het Heelsums Beekdal

Valkenhuizen is een mooi dal maar het is verknald door Arnhem, de A12 en knooppunt Waterberg. En we kunnen er niet van genieten doordat de bewoners van Valkenhuizen niet zo van wandelaars houden. Ik weet niet zeker of je daar mag lopen – geen bordje gezien – maar als het wel zou mogen, zou Arnhem er een prachtig rondje bij hebben. Maar dat mogen ze dan wel wat beter aangeven, ik voelde me een beetje ongewenst op bezoek.

Het Valkenhuizerdal is het rechterdal:

Het dal op het AHN

Hier het hoogteprofiel door het dal – langs de route die een bal zou rollen. Het hoogste punt is bijna 90 m+NAP, het komt in het Merckendal op 40 m+NAP.

Valkenhuizen op de kaart uit 1645 van Nicolaes van Geelkercken

Meer over de schependommenkaarten.

Geeelkercken tekent op zijn kaart van het Schependom van Arnhem Valkenhuizen in, zie het eitje boven de N van Arnhem.

Hij tekent het huis Valckenhuijsen midden tussen landerijen. Ten zuidwesten van het huis zie ik een moeras (de gooreerdgrond van de bodemkaart). Ik verbeeld me dat hij zelfs een watertje tekent naar het noordwesten. Dat klopt perfect.

gs de Apeldoornseweg in – en niet huis Valkenhuizen zelf – verderop meer over het tolhuis.

1848 Van der Aa

Van der Aa noemt Valkenhuizen in zijn Aardrijkskundig Woordenboek.

Hij verwijst naar Het Stadsbosch, en daar vind ik dit:

1850 Valkenhuizen – Weerts

In het archief stuit ik op twee tekeningen van Valkenhuizen. De linker is uit 1850-1860 van Coenraad A. Weerts, de rechter van rond 1910 is anoniem

1910 Stenen Tafel

In een artikel van Van der Ven in De Levende Natuur, 15 augustus 1910, kom ik een foto tegen van het panorama vanaf de Steenen Tafel. Ik wil dezelfde foto nogmaals maken maar daar ben ik nog niet aan toegekomen.

De foto zal zijn gemaakt vanaf de top van de toren. Hier streetview vanaf daar in de buurt naar het noorden richting Valkenhuizen.

1910 Herberg Valkenhuizen

Vroeger was Valkenhuizen een herberg, en deze foto’s uit het archief zijn uit die tijd:

Grenspalen

Op de rand van dit dal vlakbij het Stadsbos staat een grenspaal op de grens tussen Arnhem en Rozendaal. In het volgende filmpje zoek ik hem op, plus de RDsteen die daar vlakbij ligt.

Lekker dan, ik verwar oost met west en noord met zuid. Puzzel ze!

Deze grenspaal staat maar een paar honderd meter verwijderd van die uit deel 1, Plagdel. Van Geelkercken, Elshoff en Verbeek hebben ze ingetekend op hun kaarten, en met name bij Verbeek staan deze twee duidelijk ingetekend; scroll maar eens naar boven naar die kaart en zoek de twee streepjes tussen de boompjes op de grens van Rozendaal.

Vroeger stonden er meer grenspalen in dit dal op de grens tussen Arnhem en Rozendaal. Ik lees dit in een artikel van Jolle Baltjes uit Ambacht en Heerlijkheid, het blad van de oudheidkundige vereniging in Rheden (1994, nr 109):

Ik kan deze paal echter niet terugvinden, wat niet betekent dat hij er niet meer is. 200 meter van het viaduct in de berm van het fietspad moet ik zoeken, maar welke kant op? Het artikel is van na de A12, dus hij is er vast nog wel.

Crossbaan, militair oefenterrein, schietbaan

Vroeger was niet alles beter. In het bos waar ik zo fijn in mijn eentje in de natuur met hoogstens wat getsjilp (en auto’s in de verte) en geritsel naar de RDsteen en grenspaal heb gezocht, lag vroeger een crossbaan in een terrein dat de Baggermolen werd genoemd. De open velden aan weerszijden van de Schelmseweg waren een militair oefenterrein. In het bos ten westen van de Apeldoornseweg, naast de manege, lag een schietbaan en munitieterrein van Defensie: het ligt al jaren te wachten op bodemsanering.

Kwelplek = bron van de beek

Van Geelkercken tekent op zijn kaart van het Schependom een natte plek, en die plek is er nog steeds. Op de vorige AHNuitsnede hier boven zien we hem liggen in het midden bovenaan tegen de rand: donkerblauw met lijntjes erin. Dat zijn rabatten, een poging om de plek droger te maken zodat je er bomen kan kweken. Ik ben gaan kijken en zie een geul met water en een duiker. Het water stroomt naar het noorden richting knooppunt de Waterberg. Daar ligt in de zuidoosthoek een vijver, dus het klopt allemaal weer als een bus.

Meer lezen over dit gebied? Lees de Renkumsevallei over de kom tussen de vier stuwwallen van Ede, Reemst, Apeldoorn en Arnhem, met daarin het Renkums Beekdal en het Heelsums Beekdal. Of lees de Serie Het Merckendal waarin we alle zijdalen in het stroomgebied van de Heelsumsebeek in detail bekijken. 

Alle afbeeldingen