Anno 1629: Ruzie in Reemst

Nieuw-Reemst is een afgelegen boerderij in Planken Wambuis, omgeven door heide, bossen en stuifzanden. Zo idyllisch was het in 1629 niet.

De eigenaresse van de boerderij had ruzie met omwonenden over een weg die sinds mensenheugenis langs de boerderij Nieuw Reemst (over de akker) naar een gat in de duinenrij liep, maar volgens de nieuwe eigenaresse van de boerderij Ermgard Elisabeth van Dorth, erfgename van Rozendael, ten westen van de Westenberg langs zou moeten lopen. Het kwam zelfs tot een proces. Volgens de gedaagde partij in het proces – schaapherders, boeren – was die weg er altijd al geweest. Dat de Hoge Heren en Dames daar dan ineens een ontginning Nieuw Reemst begonnen, was volgens hun dus behoorlijk onhandig, want die ontginning lag pal op hun weg.

Nieuw-Reemst is ontgonnen in de 15de eeuw door de eigenaren van kasteel Rozendael, op de helling van de stuwwal van Reemst dichtbij de grens met Ginckel. Ten zuiden ligt het Reemsterdel in de Puthei, ten oosten het Oude Hout en ten noorden ligt de Ginckelsepoort, een prachtige bres door de stuwwal. Aan de westkant worden de akkers van Nieuw-Reemst begrensd door een hoog opgestoven duin en door de Westerberg.

Bij het proces maken Kelffken en Glummer een schets met twee alternatieven van de weg. De weg heet het Voschenweechsken – daar gaat ons boek Over de Vossenweg over. Rechtsboven de boerderij van Nieuw Reemst zien we een bos dat t’Olde Holdt wordt genoemd. Het bos ligt er nog net zo, en werd dus in 1629 al Het Oude Hout genoemd. Verder zien we boerderij Mossel, de Westerberch, links bovenaan het Hindevelt. Punten A, B en C worden uitgelegd in de stukken. Punt A is de splitsing van de Vossenweg, punt B en C zijn een laagte en een hoogte.

Ermgard stelt dat de Vossenweg om de Westenberg heen loopt. Anderen verklaren dat de Vossenweg bij A naar rechts gaat en tussen de Westenberg en het Oude Hout door loopt, over de nieuwe akker dus. Ermgard wil dat mensen niet over haar akker maar om de Westenberg heen lopen. Maar daar ligt geen grond van haar, dat is van Ginckel! De stippellijn op het caertgen zal de grens zijn, de doorgetrokken lijn de weg. Oh oh oh.

Na veel gekissebis kreeg uiteindelijk Ermgard Elisabeth van Dorth, erfgename van Rozendael niet haar zin. Lees maar mee:

In saeken van Jr Ermgart Elisabeth van Dorth Vrouwe tott Rosendael Impetrante ter eenre, ende
Frederick de Ruijter rechter tott Wageningen mett den sijnen Gedaagde ter andere sijden,
hangende ongedecedeert voorden Hove des Furstendome Gelre ende Graeffschaps Zutphen.
Geresumert die mondtlicke pleijdoijen opden xii November den Jaare 1628 tussen partijen
gevallen, ende gelet opt overgeleijde bewijs schijn ende bescheijt, oeck t’ verbael van
commissarien ter strijder plaetsen geweest den oogenschijn gecoemen ende getuijgen
gerecoleert hebbende alles overwoegen ende geexaminiert, wat t’ overwegen ende t’ examinieren stonde,
’t voorss hoff doende recht verclaart d’ impetranten haaren eijsch ende conclusie in causa spolij
genoemen nijett te sijn ontfanckelick ende gedaagden daarvan absolvierende,
voorbeholden d’ impetrante haare actie inden sij eenige meijnt te hebben ten potetoir
compensierende die costen deser procedure omredenen,
gedaen ende gepronuntieert inde hove provintiael van Gelderlandt t’ Arnhem den 2 April 163

Veel bossen van nu liggen op een plek die ‘altijd’ bos is geweest. Maar dat een oud bos in 1629 al Het Oude Hout wordt genoemd, vind ik wel bijzonder. Het is een eikenbos met veel wintereiken tussen de zomereiken. Je mag er niet in, jammer genoeg. Vanaf de zijkant is er niets bijzonders te zien: veel dennen, veel eiken.

Ik heb alle stukken van het proces getranscribeerd. Dit heb ik bijeengegaard tot een groeiboek: een boek dat niet af is. Hierin volg ik dit proces. Daarnaast geef ik achtergrondinformatie over het ontstaan van het landschap zoals het Reemsterdel, de Westerberg, het duin langs de akker en de Ginkelsepoort. En uiteraard een wandelroute om alles in het veld te kunnen bekijken. 50 bladzijden.

In dit groeiboek zit inmiddels:

• inleiding over het gebied: geologie, geomorfologie, archeologie.
• transcriptie van een brief uit 1445 over het begin van de ontginning.
• transcriptie van het proces uit 1629.
• kaarten.
• foto’s (met dank aan Erwin).
• wandelroute van 5 km – hmm, inmiddels is er een hek geplaatst en is de wandelroute wel wat minder romantisch dan toen ik dit groeiboek maakte.

Premium abonnees kunnen het hieronder lezen en downloaden.

Premium inhoud

Alle afbeeldingen