In Nederland zijn geen gesteenten uit het Vroeg-Paleozoïcum te vinden, of wel? Lees en kijk met me mee.
COS: Cambrium, Ordovicium en Siluur
Geologen delen het Paleozoïcum op in zes periodes. De oudste drie, het Cambrium, Ordovicium en Siluur, zijn voor Nederland een pot nat en gooi ik op een hoop: COS.
COS in Nederland
In boringen
In Nederland liggen Cambrische en Ordovicische gesteenten zo diep onder de grond dat het nergens is aangeboord. Wel zijn Silurische gesteenten op kilometers diepte aangeboord, zowel onder Limburg als onder de Noordzee.
Zwerfstenen
Wel is COS te vinden tussen de zwerfstenen in Noord en Oost Nederland. COS stenen zijn afkomstig uit Scandinavië en hierheen meegenomen door de gletsjers uit de voorlaatste ijstijd.
Gevelplaten, vloeren, grafstenen
Ook is gesteente uit het COS gebruikt als gevelplaat en als bijvoorbeeld als grafsteen. Een nieuwigheid vergeleken met gesteenten uit het Precambrium is dat er nu fossielen in zitten. Met name de fossielen uit het Ordovicium zijn schitterend. Voor mooie en grote kun je terecht in openbare gebouwen in Enschede, Zierikzee, Castricum en Rotterdam, maar vast ook wel in andere steden, en natuurlijk alleen tot de volgende renovatie waarin ze alles eruit slopen.
COS in België langs de weg
Ook in België is uiteraard gesteente uit het COS aangeboord en als gevelplaat, vloer of grafsteen gebruikt, maar hier ligt COS in de Ardennen aan het maaiveld! Het is onder andere bij Rocroi en Stavelot gewoon langs de weg te vinden. Op de volgende geologische kaart, bron Wikipedia, van het hele Rijnmassief in België, Luxemburg en Duitsland, zijn de Ardennen de linkerbult en de Eifel de smalle nek in het midden. Je kunt je oriënteren aan de hand van de plaatsen Köln, Aachen, Koblenz en Trier. Dit Rijnmassief is een eiland uit het Paleozoïcum in een zee van jongere gesteenten. Het COS zijn de blauwgroene stukken ‘Cambrium to Silurian’ (Geologen kijken altijd van boven naar beneden, dus van jong naar oud). In de blauwgroene gebieden ligt COS dus langs de weg in de Ardennen.
Hoe kan het dat oude gesteente aan het maaiveld liggen tussen al dat jongere spul? Zijn de Ardennen een restje van de Caledoniden, het gebergte dat in het COS is opgeheven? Nee, dat zijn ze niet. In België zijn de Caledoniden volkomen vlak afgeschuurd. Maar daarna zijn de Ardennen nog een keer bij een gebergtevorming betrokken geweest. Daarbij zijn hoge bergen ontstaan, zoiets als de Alpen nu, waarbij ook de gesteenten van de oude Caledoniden mee zijn geplooid. Ook die bergen zijn in de loop van miljoenen jaren weg geërodeerd en daarbij werden de onderliggende oudere gesteenten zichtbaar. We noemen dat een venster: je kijkt door het raam ver terug de geschiedenis in. Alsof je een lasagne plooit en er dan aan de bovenkant een plakje vanaf schuurt: de tomatensaus en groente (ik eet geen vlees) komt bloot te liggen.
Alle afbeeldingen
Serie Het Verhaal van Nederland
Dit is een deel in de serie Het Verhaal van Nederland waarin we in een tijdcapsule de lange geschiedenis van Nederland achterna reizen. Van 21:12 tot 21:50 uur reizen we door het Vroeg Paleozoïcum.