Anno 1733: Ruzie op de Bakenberg

Willem Menthen was eigenaar van een landgoed op de Bakenberg bij Arnhem. Toen hij enkele waterkolken liet dichtgooien ontstond grote ruzie. Kijk met me mee.

Willem Menthen was een hoge ambtenaar in Arnhem, namelijk de auditeur van de Rekenkamer aan het Hof van Gelre. De functie is vergelijkbaar met de Officier van Justitie aan het Gerechtshof. Niet iemand om mee te spelen dus. Hij weet hoe je een rechtszaak moet winnen, maar hij verloor.

Podcast

De Bakenberg ligt ten oosten van Warnsborn. Het heet nu Menthenberg, en wij weten nu waarom…. De boerderij die daar lag voor het landgoed werd ontwikkeld, werd Kiekover genoemd: ik vermoed dat die naam te maken heeft met de pas via welke je de stuwwal kunt oversteken. Maar Menthen wilde een mooiere naam, de Bakenberg; ik zie het helemaal voor me.

Hier het landgoed naast Warnsborn op de kaart van Verbeek uit 1736.

Het landgoed ligt dus tussen de Bakenbergerweg en de Kempenbergerweg. Het is minder bekend dan Warnsborn, want wij kunnen er niet in.

Willem Menthen laat op de helling van de Bakenberg buiten zijn landgoed een paar waterkolken dichtgooien. Dat was vervelend voor schaapherders, want schapen dronken uit die waterkolken. Er waren misschien wel andere kolken in de omgeving bijvoorbeeld bij Zijpendaal, maar daar konden ze niet zomaar heen: dat was ook een landgoed met een eigenaar die zeurde over schapen. Alle beken op het Arnhemse Veld waren deel van landgoederen geworden, waar moesten eenvoudige schaapherders nou heen met hun schapen die wilden drinken?

Het komt tot een proces waarin schaapherders verklaren dat al enkele schapen gestorven zijn. Bemiddeling leverde niets op. Men vreesde escalatie want

‘datter feijtelijkheeden ende ongelucken uijt deese saecke souden connen comen te resulteren’.

Uiteindelijk bepaalt de rechter dat het bovenste gat weer moet worden opengemaakt. De magistraat zal daarop toezien:

‘dat het bovenste gat waar in de torffen of sooden liggen op de bewuste plaats ten overstaen van de magistraat tegen aenstaende maendag den 24e deeses des voormiddags om half tien uuren soodanig sal worden opgengemaeckt endien die staet gestelt dat de schapen behoorlijk water konnen hebben om te drinken.

De twee partijen, Menthen en de schaapherders, mogen daar niet bij zijn en ze mogen later ook niet het gat groter maken (schaapherders) of toesmijten (Menthen).

Waar zou dat gat gelegen hebben? Hebben we aanwijzingen? In het stuk bij de rechtszaak staat de plek omschreven:

de sources aen den hoek van het goed van den auditeur van de reeckencamer deeser provincie D:o Willem Menthen eertijts Kijkover dog nu Bakenberg genaemt, geleegen op de regterhandt van de weg als men uijt de Sijp comt, cort aen de Bakenberg.

Het landgoed ligt links van de weg uit Zijpendaal. Blijkbaar had Menthen waterkolken buiten het landgoed in het openbare Arnhemse Veld dichtgegooid. Had hij veel overlast van grote schaapskuddes?

We moeten rechts van de weg uit Zijpendaal – de Kempenbergerweg – zoeken, vlakbij de hoek van het landgoed en vlakbij de top van de heuvel met de naam Bakenberg. AHN zal de oplossing moeten geven. We kijken op AHN door de tijd heen: bebouwing weg, wegen weg: waar zouden waterkolken of bronnen gelegen kunnen hebben op de flank van de Bakenberg, rechts van de weg uit Zijpendaal?

Ik teken de weg uit de Sijp in rood – maar die zal rechtgetrokken zijn, het landgoed oranje, de top van de berg groen. Waar lagen rechts van de weg, vlakbij de top van de heuvel en bij de hoek van het landgoed waterbronnen? Ik kleur de meest logische plek blauw:

Op luchtfoto:

Dat is bij de T-kruising Schelmseweg-Zijpendaalseweg, hier:

Of hier:

De waterbronnen zijn weg. Maar de boer kan ze vast zo aanwijzen.

Premium inhoud

alle afbeeldingen