Struinen over het Holtingerveld en de Havelterberg

Het Steenwijker Heuvelland bestaat uit drie delen: het heuvelland, de vallei, en het stuifzandgebied van het Holtingerveld dat tegen de helling van de Havelterberg aan ligt.

De naam Steenwijker Heuvelland verzin ik zelf. Nederlanders zijn supergoed in het verzinnen van een naam voor elk heuveltje dat drie meter boven de omgeving uitsteekt, maar we hebben er blijkbaar minder aan gedacht dat het handig zou zijn een heuvelland in zijn geheel ook een naam te geven.

Bij Havelte en Uffelte ligt een kronkelige rug, de Havelterberg en Bisschopsberg. Het Nivonhuis Hunehuis ligt er bovenop – daar logeer ik -, net als de woonkernen Holtinge, Darp en Havelterberg – lekker verwarrend, het dorp Havelterberg ligt niet op de Havelterberg maar op de Bisschopsberg.

Het verhaal van het Holtingerveld

In het Saalien, de voorlaatste ijstijd, is de vallei en het heuvelland ontstaan. In het Weichselien, de laatste ijstijd, was ons land koud, droog en kaal. Rivieren droogden op, zo ook de Steenwijker Aa.

Westenwinden bliezen over het land en woeien het zand in de droge rivierbedding op en legden dat een eindje verder weer neer tegen de Havelterberg aan die aan de oostkant van de vallei ligt. Daar bleef het liggen en vormde een helling tussen vallei en heuvelrug.

Ook dit zand op de helling werd weggeblazen. Zo werden kommen en duinen gevormd. Dat uitblazen ging door tot het grondwater was bereikt: nat zand waait niet weg.

In die natte kommen ging veen groeien. Dat werd later ontgonnen, en zo zijn de vennen ontstaan.

Fietsen in het Holtingerzand en over de Havelterberg

Ik logeer in het Hunehuis en verken het gebied lopend en fietsend. Een prachtig nieuw boek is mijn gids, zie verderop voor de details.

Fietsroute: ik volg deze knooppunten: Hunehuis 08 52 51 02 74 52 08 41 29 10 Hunehuis. Het is januari en het is koud. Ik zie alleen mensendieren (mensen, honden, runderen, schapen en paarden). Afgezien van de leegte aan dieren, het is er prachtig. Ik kijk natuurlijk om me heen met de ogen van landschaplopen en zoals meestal mis ik het meeste en geniet ik van wat ik wel zie.

Bijvoorbeeld de voormalige Uffelter boervaart, een turfkanaal:

Hij is recentelijk weer beter zichtbaar gemaakt door planten en bomen in het kanaal te verwijderen, en dat vind ik top gedaan. Op de volgende uitsnede van het AHN ligt hij in het midden van links naar rechts:

Tot halverwege de 20ste eeuw stond er water in, maar dat is vast ten koste gegaan van het ven ernaast dat nu vol water staat – op oude kaarten staat dit ven niet eens zo vermeld. Het is blauwe rondje in het midden op de AHNuitsnede hierboven, tegen de Boervaart aan.

Wat me op het AHN opvalt, maar in het veld niets van zie, is dat op veel plekken al wel wijken zijn gegraven om veen af te graven, maar dat er van dat afgraven niets meer gekomen is:

En wat dit is? Vanaf het fietspad is het reliëf goed te zien, de kuilen zijn wel 1,5 met er diep. Maar wat is daar gebeurd?

Ik fiets langs een nieuw waterbergingsgebied waar ze volop aan het werk zijn met dijken – top Waterschap, de kale dijken zien er nu nog niet uit maar dat wordt super.

Ik zie veel grenspalen en die blijken te maken te hebben met het militaire terrein. Op de foto is het onleesbaar, maar er staat MVO Militair Oefenterrein.

Dit hek vind ik mooi. Een kei verzwaart het contragewicht:

Lopen over de Havelterberg

R en ik lopen de blauwe route vanaf het Hunehuis.

Uiteraard komen we bij de grafheuvels D53 en D54:

Een mooi cortenstalen kijkvenster op de plek van het voormalige barakkenkamp voor Joodse dwangarbeiders:

Dat barakkenkamp is op het AHN zichtbaar, omgeven door bomkraters.

Het Hunehuis in de verte bovenop de Havelterberg en een eenzame eik:

We lopen lang resten van het vliegveld. In die sokken stonden loodsen met de vliegtuigen erin. De voormalige startbaan ligt onderaan van links naar rechts op deze uitsnede. Hee, raatakkers!

Grafheuvels, raatakkers en de vliegveldinhammen op een uitsnede. Even rekenen: de grafheuvels zijn 3000 jaar oud, de raatakkers 1500, het vliegveld 80. Dan liggen de raatakkers in de geschiedenis dichter bij ons dan bij de grafheuvels.

In het meer De meeuwenkolonie zie ik veenmos. Daar ten noorden van vierkantjes: het lijken me geen raatakkers maar petgaten en legakkers van de vervening.

Havelte-west

Ik vind het altijd leuk als er nog wat te wensen overblijft: ik ben dus niet in het gebied ten westen van de N353 geweest. Daar liggen de Bisschopsberg, Kamperzand en een groot militair terrein. Je mag best wandelen in het militaire terrein, alleen niet door de week (ik was er door de week). Gezien de grote hoogteverschillen trekt het me zeker. In het dal bij Darp stroomt de Reu – bij mijn fietstocht door het heuvelland ten westen van Steenwijk, was me al opgevallen dat de beken daar ook Reune heten. Ik kan er niets over vinden, maar ik denk dat het te maken heeft met ‘rennen’, snelstromend water in een bergdal. Dat in tegenstelling tot lager gelegen beken in het veen. De Reune als bergbeek. Het langer ik hierover nadenk, des te logischer wordt het.

Ten westen van de N353 ligt bovendien de oudste woonkern in dit gebied, Darp, lang geleden Hesselte geheten wat beter past in het rijtje Havelte, Holtinge en Uffelte. -elte slaat op woonkern, lees ik. De huidige woonkern van Darp is nieuw: de Duitsers hebben het dorp in de Tweede Wereldoorlog afgebroken ten behoeve van een vliegveld.

Het fantastische boek dat deze dagen mijn gids is geweest: Leestekens in het Holtingerveld

Alle afbeeldingen