Op deze oude kaart van Arnhem uit 1643 zien we de wijken en parken Klarenbeek, een deel van Geitenkamp, Angerenstein, Plattenburg, park Presikhaaf en de HAN.
De kaart is gemaakt door Nicolaes van Geelkercken in 1643 en 59 * 77 cm groot. Het noorden is links.
Dit stuk van Arnhem is afgebeeld:
Dat is lastig te herkennen. Op Google Maps is het noorden boven, op de oude kaart links. De rode lijn, die de grens zal zijn geweest van de Monckhuyserteende (die blijkbaar in het westen doorliep de Veluwe op), heb ik niet overgenomen. Ik heb zo goed mogelijk het afgebeelde stuk op de kaart gevolgd. Buiten mijn witte lijn ligt Presikhaaf (nu de stadsboerderij); dat is op de oude kaart ingetekend in de rechter bovenhoek.
Ik vind het fascinerend om te zien hoeveel oude veldnamen nu nog gebruikt worden. Misschien zijn sommige later opnieuw historiserend aan een wijk gegeven. Ik herken zo Angerestein, de velden van bosmeijster t’Sas (over hem heb ik een boek geschreven) vind ik terug in de Zasweg, Geijtenkamp, Presickhove heet nu Presikhaaf, Huijgens Munckhuijsen vinden we terug in Monnikhuizen, het Spijkerkwartier is genoemd naar St. Ernst Spijker, Kattepol was een huis dat zijn naam gegeven heeft aan de Kattepoel. Huygens had veel grond en leeft voort in de Huygensstraat. Andere namen zijn verdwenen: Geylhorn, Den Gront. De namen van heuvels vind ik niet terug: de Mussenberg. Is de Rennenberg uit 1643 de Paasberg van 2024? Ik teken de plek van de Mussenberg en de Vijverberg in op AHN. De Vijverberg bij de Waterval lijkt wel afgegraven. De Mussenberg is er nog, daar kun je bovenop wandelen naast een kinderopvang.
Water
Ik kijk altijd naar water. Welke beken staan er op? Ik trek de beeklopen over en krijg dit:
Ha, dat verduidelijkt veel. Het water stroomt van linksboven naar rechtsonder met een aftakking naar rechtsboven. Drie beginpunten en twee eindpunten dus. Ik heb ook nog drie gele en drie roze bolletjes getekend. Daarover zo meer.
Het hoogste beginpunt links bovenin is bij de Paasberg: daar begint nu de Beek op de Paasberg en die bron ligt er nog net zo.
Het tweede beginpunt is bij Angerenstein. Hier hebben landgoedeigenaars heftig geknutseld aan hun eigen beek: een heerlijke opdracht lijkt me dat. Uiteindelijk stroomt het water uit dit landgoed ook naar de Beek op de Paasberg.
Het derde beginpunt ligt er ook nog net zo en is nu een grote vierkante vijver met baroktuin aan de Thomas a Kempislaan. In 1868 heette dat de Waterval, zie de kaart hierna. Daar begint de Klarenbeek.
Dan de twee eindpunten. Rechtsboven ligt Presickhove, nu stadsboerderij Presikhaaf. Volgens deze kaart heeft de beek daar eigen bronnen, en wordt hij bovendien gevoed door lekkage van de andere beek. De eigen bronnen zullen die bij Bronbeek zijn, vermoed ik.
De grote beek – nu noemen we die Beek op de Paasberg – stroomt naar de stad Arnhem.
De drie gele stippen zijn watermolens. De bovenste twee zijn pampiermuel – papiermolens, de onderste (in de hoek) een saetmuel.
Tenslotte de drie roze stippen: daar tekent Nicolaes een brug. Nou wil ik weten of op die plek nog altijd een brug ligt en zo nee, wanneer die dan verdwenen is. Twee bruggen leiden de beken onder de Velperweg door en eentje is onder de Rozendaalseweg door. Op de kaart van 1868 staan ze nog alle drie op de oude plek:
De huidige goot onder de Velperweg bij Insula Dei ligt ergens anders; maar op de plek van de oude bruggen/ duikers ligt nog altijd een duiker.
Bij de Waterval = baroktuin is de Klarenbeek onder de Rozendaalseweg onzichtbaar weggewerkt (jammer!).
Ik stuit toevallig ook nog op deze kaart uit 1635 ook van Nicolaes van Geelkercken. Hier staat alleen Monckhuisen op.
Meer prachtige oude kaarten van de Veluwezoom.
reactie bij: Is de Rennenberg uit 1643 de Paasberg van 2024?
Naar mijn mening niet! De Rennebergh is de heuvel tussen landgoed Rennenenk gelegen aan de Velperweg aan de westkant; de Roemer Visscherstraat in de wijk de Paasberg aan de oostzijde en ten noorden van deze heuvel ligt de De Goeyenlaan.
Ken je een kaart waar beide namen op staan? Van Geelkercken noemt geen Paasberg, alleen Rennenberg. Ik kan niet zien op basis van alleen deze kaart of hij hiermee alleen die ene bult of de hele rij bedoelt.
Wanneer ik de naar de auteur van deze stukjes wil verwijzen lijkt mij dat alleen “Mathilde” onvoldoende is.
Graag de volledige naam opgeven. Bij voorbaat dank,
Henri
Mijn naam is Mathilde Maijer. Mijn volledige naam staat op de homepage en in de rechterkolom als auteur van de boeken.
Ik ben met hetzelfde gebied bezig; de kaart uit 1635 van Nicolaes van Geelkercken ligt in het Gelders Archief: 2064-21-2. Het lijkt erop dat de wijerd die hij hier bij de drie vijvers intekent, in 1643 op de grotere kaart is verdwenen.
Dank voor de link, ik heb hem erbij gezet. De wijerd: misschien was het een weide die zo nodig onder water werd gezet?
Ik ken ook ‘de Munnikhof’, een natuurgebied van GLK, in de komklei bij Bergharen in het Rivierengebied.
Leuke zoektocht naar het verklaren van toponiemen!
Ik lees dat de Munnikhof bij Bergharen een kloosterboerderij/ abdijhoeve was.
Mooie vragen.
Maar een eenduidig antwoord?
Vriendelijke groet,