In 1645 heeft de familie Vanevelt een hoogoplopende ruzie met Hendrik van der Schuijr die zonder hun toestemming gebruik maakt van een pad over hun erf in Putten. Voer voor de rijdende rechter. Zeker als je beseft dat Hendrik schoonzoon was van Vanevelt. Lees met me mee.
Podcast
Terug naar de tekst voor lezers
Het leuke is dat bij de processtukken een tekening zit van de boerderij. Dat ben ik nog niet eerder tegengekomen. Ik zie een fraai huis met rieten dak – ze waren nog niet onder de pannen, een hooiberg, sloten met bomen er langs en een aantal hekjes. Plus de Herenweg naar Nijkerk en een doodlopende weg de Mheen in.
Ik vermoed dat alles weg is en onvindbaar op de huidige kaart: Erve Vanevelt, de Bongerskamp, de Engh. Maar Van de Kraats uit Putten heeft een ongelooflijk fantastische superkaart gemaakt van de kadastrale kaart 1832 (hisgis dus) met daarop alle veldnamen die hij in acten en dergelijke gevonden heeft over het jaar 1832. Wow, ik spring op van mijn stoel. Ik verwijs niet vaak ‘naar buiten’ maar uit respect voor dit superwerk: dit is de link naar de kaart van Arkemeen.
Ik zoek Erve Vanevelt op en zoom in:
Van de Kraats noemt Erve Vanevelt Het Hondje – die naam komt ook in het proces voor. De splitsing in de weg zien we hierop niet terug, want de gele weg is de grens tussen Nijkerk en Putten, en door de knip is de weg naar het zuidwesten weggevallen. Maar op topotijdreis zien we die splitsing wel – de witte driesprong tussen Vaneveld en Beerenkamp.
Ik moet bekennen, dat ik voor ik de kaart van Van de Kraats had gevonden, Vanevelt een erf oostelijker had gelegd, in de bocht van de weg van Putten naar Nijkerk (de rode weg), tegenover Salentijn. Dat komt namelijk precies overeen met de tekening. Het erf dat Van de Kraats aangeeft, en dat in 1900 al verdwenen is, ligt niet aan die grote Herenweg. Maar ik neem aan dat Van de Kraats alles goed heeft uitgezocht.
Behalve Vanevelt zelf, kunnen we alle veldnamen uit het proces op de perceelskaart uit 1832 terugvinden: De Bongerskamp, het Vloetstuk, den Engh, Volkertskamp, Uitvang.
Ik schrijf in de velden de erfgenaam in zoals ik het uit de processtukken destilleer, rekening houdend met de beschrijvingen welke velden aan de weg liggen en welke niet. Uiteraard is er wat veranderd in de grenzen tussen 1645 en 1832, dus enkele velden van Van de Kraats voeg ik samen zodat het oude Erve Vanevelt een afgerond geheel is.
R = Reijner van Vanevelt, de oudste zoon die de hofstede heeft geรซrfd, waarin zijn moeder Bia van Steenler nog woont die het proces over het pad is begonnen.
H = Henrick van Vanevelt
L = Lijsbet van Vanevelt
A = Anna van Vanevelt, getrouwd met Henrick van der Schuijr die aangeklaagd is in het proces omdat hij van het pad gebruik maakt.
S = Stijn van Vanevelt.
Wat is het verhaal? Erf Vanevelt was na het overlijden van Jan van Vanevelt verdeeld tussen de diverse erfgenamen. En wel zo dat elk deel een eigen uitgang naar de openbare weg zou hebben, opdat niemand over het deel van een ander zou hoeven om bij zijn land te komen. Dat was bijna gelukt; alleen Henrick had geen eigen uitgang op de weg, en een veld van Reijner ook niet (dat klopt in mijn tekening).
Langs de steeg van de openbare weg naar het oude huis en hooiberg ligt een sloot. Beide oevers van die sloot horen bij het oude huis, en dus niet bij de landerijen rechts op mijn tekening met A gemarkeerd. De bewoners van het oude huis (Bia en haar zoon Reijner) onderhouden die sloot, planten bomen, oogsten daar hout van en dergelijke. Om daar te komen werpen ze dan een dam in die sloot, gaan door een hek, doen wat ze willen doen bij die sloot, en als het werk klaar is, sluiten ze het hek en halen de dam weer weg.
Wow, dat zal niet elke week voorgekomen zijn: als je een sloot wilt oversteken met een auto, moet je eerst een dam inwerpen, en daarna weer weghalen!
Ok, verder met het verhaal. Hendrik van der Schuijr, getrouwd met Anna, had rond Sint Petrusdag, 17 maart, het hek weggehaald, de sloot dichtgegooid, en was datzelfde weggetje gaan gebruiken. Bia van Steenler was boos en spande de rechtszaak aan tegen haar schoonzoon. Dat de sloot was dicht geworpen, gaf natuurlijk wateroverlast. Na vele getuigenverklaringen, en voor mij uren transcriberen verder, bepaalt het Hof dat Bia gelijk heeft. Hendrik van der Schuijr moet het hek repareren en de sloot open maken.
Nu, bijna 400 jaar later, is de ruzie tussen de twee families vast bijgelegd. Absoluut nutteloze exercitie van mij, maar zo leuk.
Is Erve Vanevelt er nog? Nee, weg:
Ik fiets er heen. Het steegje is nu van de Berencamp, het erf ten zuiden van het weggetje.
De steeg met de sloot met knotwilgen er langs is er nog. In 1645 stonden hier ook wel ijperen – nee dat zijn geen speciale peren maar iepen. De boerderij moet tussen de bomen achter de maisakker hebben gestaan. Alles is weg, maar dat hier vroeger een erf was, kun je nog wel zien.
Leuk verhaal? Ik heb er in elk geval veel plezier aan beleefd.
Premium inhoud
Betalende abonnees zien hier de transcriptie van het proces, een pdf van 36 bladzijden!
Mijn naam is Thea Roos-Slavekoorde( 77 jaar!) uit Den Haag. ik heb vroeger met mijn ouders woningruil gepleegd met mensen uit de Schoolstraat in Putten. We kwamen met de trein en lieten onze fietsen brengen. We fietsten door de mooie bossen en genoten van die bossen. Ik doe al jaren stamboomonderzoek en laten nu mijn voorouders uit Harderwijk rond 1500 de leiding hebben over een klooster in die bossen, dat er toen we daar fietsten, niet meer was! Hoewel ik maar een jaar of tien was, herinner ik me namen van die streken nog wel. Die namen vind ik ook terug bij de stamboomsites. Stam af van de Vanevelts!
Superleuk dit, ook om je enthousiasme te lezen in de dingen die je allemaal uitzoekt. Ik ben overigens daar vlakbij opgegroeid, dat maakt het verhaal nog levendiger omdat ik het gebied ken.
Leuk speurwerk Mathilde!
Hoi Frank! Dank je wel!