Prent uit 1731: Zicht op Amersfoort

In het RijksPrentenkabinet online kom ik een prent tegen van Amersfoort vanaf de oever van de Eem.

Waar zat de tekenaar?

Ik heb (ok, samen met Erwin van halssaecken.nl) dit blog in nieuwe kleren gestoken. De inhoud blijft hetzelfde. Mooi?

De ets is van 1731. De Onzelievevrouwetoren, die nu kerkloos in het centrum staat, had toen nog een kerk achter zich.

Links de Sint Joriskerk, een molen, en een aantal schepen bij de haven bij de Koppelpoort.

Maar het eerste wat mij opvalt, is dat alleen op de rechteroever een dijk is. Op de linkeroever, het westen dus, niks.

De rechteroever van een rivier is de oever die rechts van je is als je de rivier af drijft. Op deze tekening is de rechteroever dus links op de ets. 

De boot met de mensen erin gaat naar de stad toe, stroomopwaarts dus. Hij wordt getrokken door een paard die op de lage linkeroever loopt. Daar lag dus het jaagpad of lijnpad, hoe je het noemen wilt.

Een roeier slooft zich vreselijk uit maar roeit stroomafwaarts.

De kade links is hoog. Daarachter een aarden wal die abrupt ophoudt. Dat is geen waterkering dus, maar vast, samen met dat plompe gebouw, iets militairs. Op dat pompe gebouw liggen dakpannen.

Links van de hond zie ik water en iets van hout. Het lijkt me een geschikte plek voor een sluisje, maar echt herkennen doe ik dat niet.

Rechts, ten westen van de Eem dus, zie ik een gebouw met een torentje en een vlag. Ook dat gebouw heeft een pannendak.

Meer informatie heb ik niet. Kan ik uitvogelen waar de tekenaar zat?

Deze kaart uit 1900 geeft me wel vertrouwen.

De tekenaar zat ten noordwesten van Amersfoort. Inderdaad ligt er langs de rechteroever een kade en links niet, maar daar liep wel het jaagpad. Op de rechteroever een miliair werk, het werk aan de Glashut – maar dat is deel van de Grebbelinie en daarmee werd pas begonnen in 1744 – de ets is van 1731.

Maar de Coelhorsterkade was er al wel. En toch …. dat militaire gebouw achter die kade: hmm, kloppen de jaartallen wel? Of, wat ook best kan volgens mij, is dat de Grebbelinie gebruik maakte van bestaande dingen en die aan elkaar koppelde. Dat benedenstrooms van Amersfoort militaire verdedigingen lagen, lijkt me niet onlogisch. Dat dit later uitgroeide tot het Werk aan de Glashut, kan natuurlijk best.

Dan de westoever. In 1850 lees ik De Hut, De Vurige Wagen en de Platluis. Dit waren drie boerderijen, en de hut heette ook wel de Glashut: een glasblazerij. Maar die hebben geen torentje met een vlag. Ik ga voor de Isselt:

Dat staat weliswaar iets verder weg, maar een tekenaar is geen fotograaf en maakt gewoon een mooie prent volgens eigen inzichten. De foto is van de kapel, en die is er nog, midden in een industriewijk.

Tussen de Isselt en Amersfoort zie ik op de prent een van de genoemde boerderijen. Ik gok op de Glashut. Het gebouw heeft iets onboerderij-achtigs.

Dan zat de tekenaar ……. bij de Drie Sluizen.

Dat is nu onder de brug in de Bunschoterweg. De Driesluizenbrug. Ik fiets erheen.

De OLVtoren kun je vandaar prima zien als die brug er niet was geweest. Hij staat op de foto, maar je moet wel weten wel friummeltje het is. Links net buiten dit beeld lag voor de brug gebouwd werd een kolk waarin de drie sluizen uitkwamen. De kapel van de Isselt staat achter dat grote gebouw rechts midden in het industriegebied.

Nou, de wereld is er niet mooier op geworden. Maar ik kan er wel op een OV-fiets van genieten, en dat kon niet in 1731.

Alle afbeeldingen