Kampereiland

Kampereiland ligt in de IJsseldelta. Het is echt een eiland en wordt omgeven door het IJsselmeer, het Ganzendiep en het Keteldiep. Door het eiland stromen nog enkele andere diepen: vergraven takken van de IJssel.

English podcast

Okee, ik geef toe, zo liggen er wel meer eilanden in Nederland. Ik woon ook op een eiland: Wageningen ligt op het eiland dat wordt omgeven door de Rijn – Grift/ Valleikanaal/ Eem – Randmeren – IJssel.

De geschiedenis van Kampereiland

In 1363 schonk de bisschop van Utrecht Jan van Arkel de eilanden in de IJsselmonding aan de stad Kampen in ruil voor de stadsrechten in de polder Mastenbroek.

Zoals gewoonlijk krijgen premium abonnees mijn transcriptie van deze brief.

Dat was voor Kampen een goede deal: de stad kreeg namelijk ook het recht van aanwas: ingepolderde kwelders werden eigendom van de stad. Kampen ging daar actief mee aan de slag en was succesvol. Uiteindelijk ontwikkelde Kampen zo 5000 ha landbouwgrond. De pacht daarvan was zo winstgevend dat Kampenaren in de 19e eeuw geen belasting aan de stad hoefden te betalen. Helaas is die gouden tijd voorbij, anders trokken we allemaal naar Kampen….

Erven op terpen

De stad polderde dus zoveel mogelijk kwelders in en maakte daarop terpen die werden verpacht. Die erven zijn genummerd. Terwijl ik fiets over het eiland, zoek ik uiteraard naar die nummers, en ja hoor. De eerste foto is erf 93. Het nummer staat op de steen boven het middelste raam.

Dit is daar niet ver vandaan, erf 39. Het nummer staat op de steen links van de voordeur. Het is een typisch 60-jaren boerderij. Herbouwd dus, want het erf staat ook al vermeld in 1900.

Ik verbaas me over de verschillen in de boerderijen. Zo anders dan in de Noordoostpolder! Wellicht ontwikkelde de stad alleen de polder en de erven, en bouwden de pachters hun eigen boerderij. Dit is een kaart uit 1879 met alle erven.

Waarom staan ze op die hoge terpen? Nou, er lag geen zeedijk om de kwelderpolders. Wel een dijk, maar die was niet bestand tegen springvloed. Dat was geen probleem, daar hield men rekening mee.

Buiten het oude eiland ligt een nieuwe strook. Op de hoogtekaart is het prachtig te zien.

Deze nieuwe strook ligt lager dan het Kampereiland zelf. Op de hoogtekaart is de strook groen = lager dan Kampereiland = geel = hoger. Die strook is ingepolderd na het afsluiten van de Zuiderzee. Toen waren er minder springvloeden te verwachten, en de boerderijen daar staan niet op terpen. Men vertrouwt op het goede beheer door het waterschap. Die blauwe rechthoek rechts is de Koekoek, daar gaat het nu ff niet over.

Buitendijks ligt een strook nieuwe kwelders. Deze zijn geelgroen, dus liggen hoger dan de groene strook, maar onze behoeften zijn veranderd: deze kwelders blijven natuur.

De diepen

IJsselmuiden ligt tegenover Kampen. IJsselmuiden betekent monding van de IJssel; dus ergens rond 1300, toen de naam IJsselmuiden voor het eerst opdook, lag daar de monding. Wat betekent dat de hele delta van na die tijd is. Dat is logisch, want de Zuiderzee is ontstaan ergens rond de 13de eeuw. Daarvoor was er geen zee, dus ook geen monding. De IJssel liep door naar het noordwesten tussen Vlieland en Terschelling door. Als IJsselmuiden eerder was ontstaan, had het op Terschelling gelegen…

In 1363 kreeg Kampen dus de IJsselmonding plus alle aanwas de zee in. De kustvlakte was breed en vlak, zoiets als de Waddenzee nu. De IJssel waaierde daarin breed uit in meerdere takken.

Kampen ging aan de slag om de aanwassende kwelders in te polderen, en zal daarbij de takken hebben opgepoetst. Zodat er niet teveel overbleven en die overbleven genoeg water hadden om gebruikt te worden door de scheepvaart: die uitgegraven geulen noemden ze diepen. Het eerste diep dat ze maakten is langs de binnenrand langs de kwelders. Dat is de Goot, en daar takt het Ganzendiep van af. Dat was het hoofddiep voor de scheepvaart.

De andere diepen zijn (van oost naar west) de Slenk, de Garste, het Noorderdiep, het Rechterdiep, het Kattendiep, het Keteldiep, het Zuiderdiep en de Reeve. Vergeet de namen maar. Ik begrijp niet dat ik zulke dingen onthoud. Ik weet dat ik er een vergeten ben, maar ik ben vergeten welke.

Het is een echte delta, de enige of in elk geval verreweg de mooiste in ons land. Vanuit de punt van de delta, waar IJsselmuiden en Kampen liggen, waaien 10 al dan niet verdwenen diepen uit naar zee.

Huis van de Paardenboer

En dan stokt mijn adem in mijn keel. Ik zoom in op de kaart van De Man en zie aan het Ganzendiep vlak aan zee ‘de Paardeboer’ staan. Dat was ik toch ergens tegengekomen? Jazeker! In 1801 spijkert ingenieur Kraijenhoff in de muur van het ‘huis van de paardenboer’ een houten plaat met een hakkelbout erin. Het was zijn laatste hakkelbout langs de IJssel tussen Arnhem en de Zuiderzee. Een beter bewijs dat het Ganzendiep toen het hoofddiep was, bestaat niet.

Is dat huis er nog? Jazeker:

Nou moe. Ik had toen ik dat stuk schreef heel ergens anders gezocht.

Nou, je snapt het al: daar wil ik heen. Hopelijk wordt het snel weer heerlijk fietsweer. En dan wil ik de eigenaar het tekeningetje uit 1801 van Kraijenhoff laten zien. Om aan de muur te hangen…..

Alle afbeeldingen